Trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế về công nghiệp chế biến, đóng gói và bảo quản nông sản thực phẩm Việt Nam – Vietnam PFA 2019, diễn ra Hội thảo chuyên ngành với chủ đề: “Phát triển công nghiệp Chế biến và Bảo quản nông sản trong thời kỳ hội nhập” do Cục Chế biến và Phát triển Thị trường Nông sản (Bộ Nông nghiệp và PTNT) chủ trì tổ chức.
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục CB và PTTTNS cho biết, trong 10 năm trở lại đây công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản của nước ta đã có những bước tiến đáng kể với tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng đạt khoảng 5 – 7%/năm. Hiện nay đã hình thành và phát triển hệ thống công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản có công suất thiết kế đảm bảo chế biến khoảng 120 triệu tấn nguyên liệu nông sản/năm, có trên 7.500 doanh nghiệp quy mô công nghiệp gắn với xuất khẩu; ngoài ra còn có hàng vạn cơ sở chế biến nông sản nhỏ, lẻ, hộ gia đình làm nhiệm vụ sơ chế, chế biến phục vụ tiêu dùng nội địa. Công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản đã làm nâng cao giá trị hàng nông sản Việt Nam, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, giúp nông dân xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.
Tuy nhiên, sự phát triển của ngành chế biến nông sản chưa tương xứng với tiềm năng, còn bộc lộ những tồn tại, nút thắt trong chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp, như: (i) Năng lực chế biến một số ngành hàng còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu của sản xuất nguyên liệu và thị trường tiêu thụ; (ii) Công nghệ chế biến nông sản chưa cao, chủ yếu là sản phẩm thô, tỷ lệ sản phẩm giá trị gia tăng còn thấp (tính chung 15 – 20%), chủng loại sản phẩm chế biến chưa phong phú; (iii) Chất lượng nguyên liệu và sản phẩm chế biến còn thấp, tiềm ẩn nguy cơ không đảm bảo an toàn thực phẩm; (iv) Tổ chức liên kết sản xuất – chế biến và tiêu thụ còn lỏng lẻo, chưa tạo được sự gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp chế biến với sản xuất nguyên liệu và thị trường tiêu thụ.
Trong khi đó, công nghiệp chế biến NLTS vẫn được dự báo là có tiềm năng rất lớn trong thời gian tới, thị trường tiêu thụ nông sản của Việt Nam được đánh giá là còn rất nhiều tiềm năng và dư địa để phát triển. Theo tổ chức FAO, sự phát triển nhanh chóng ở các nước đang phát triển và các thị trường mới nổi, làm tăng mức tiêu thụ sản phẩm nông lâm thủy sản nhất là các sản phẩm có GTGT cao.
Đình Tùng – TGĐ Công ty Vina T&T cho rằng, hiện nay các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu chủ yếu là xuất khẩu nông sản thô, chưa qua chế biến. Mặc dù doanh nghiệp xuất khẩu nắm rõ được các thông tin về tiêu chuẩn nông sản của từng thị trường nhập khẩu riêng biệt nhưng do thiếu sự phối hợp đồng bộ với người nông dân với nguồn cung, ngoài ra những chính sách của nhà nước tạo điều kiện cho nông dân, cho các doanh nghiệp còn hạn chế, nên sản phẩm nông sản sau khi thu mua từ nông dân thường không đạt chuẩn tiêu chuẩn về chất lượng cũng như quy cách sản phẩm để xuất khẩu ra thị trường Mỹ.
Do đó, nếu doanh nghiệp xuất khẩu nông sản có một sự hiểu biết sâu rộng về các thị trường phát triển nhập khẩu nông sản tiềm năng thì không những tạo cơ hội cho chính doanh nghiệp có chiến lược tiếp cận thị trường đó phù hợp mà còn định hướng cho nông dân, người trồng về các tiêu chuẩn nông sản đủ điều kiện để xuất khẩu. Không chỉ đảm bảo sự gắn kết giữa người nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu bằng các hợp đồng tiêu thụ sản phẩm từ đầu vụ, mà còn đảm bảo tiêu chuẩn đầu ra cho thị trường nông sản Việt Nam từ giai đoạn sản xuất, chứ không phải như hiện nay, phải đến khi nông dân sản xuất ra sản phẩm thì mới biết những sản phẩm đó không đủ điều kiện để xuất khẩu đi thị trường Mỹ. Từ đó, nông sản nước ta chỉ được tiêu thụ tại thị trường nội địa hoặc các thị trường mà tiêu chuẩn hàng nông sản không cao, làm giảm giá trị nông sản Việt Nam hiện nay.
Vì vậy, các doanh nghiệp xuất khẩu cần tập trung nghiên cứu nhu cầu, quy định của thị trường nhập khẩu để hướng dẫn, phối hợp với người nông dân tạo sản phẩm nông sản đạt tiêu chuẩn xuất khẩu đi Mỹ. Cũng như doanh nghiệp phải tìm hiểu tâm lý tiêu dùng mục tiêu, đầu tư kỹ thuật để có thể thiết kế, chế biến và đóng gói sản phẩm phù hợp, gia tăng thêm giá trị cho sản phẩm, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản phẩm và tăng thêm lợi nhuận xuất khẩu.
Ông Ngô Quang Tú – Trưởng phòng Chế biến – Bảo quản nông sản – Cục Chế biến và PTTTNS cho rằng, tăng trưởng công nghiệp chế biến nông sản thời gian qua phụ thuộc nhiều vào yếu tố về tài nguyên, lao động giá rẻ trình độ thấp, chưa dựa nhiều vào khoa học công nghệ. Các cơ sở chế biến phần lớn là quy mô nhỏ và vừa (chiếm trên 90%), trình độ công nghệ một số ngành hàng còn thấp. Trong khi đó, hầu hết các doanh nghiệp đều thiếu vốn, các nguồn vốn cho vay hiện nay đều có lãi suất cao nên hiệu quả kinh tế thấp, chưa hấp dẫn các nhà đầu tư.
Ông Tú hy vọng, đến năm 2030, công nghiệp chế biến nông sản có đủ năng lực chế biến đảm bảo đầu ra cho sản xuất nông nghiệp hiện đại, đạt trình độ công nghệ từ trung bình tiên tiến trở lên, thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực ASEAN; trong đó một số ngành hàng dẫn đầu thế giới. Sản phẩm đáp ứng tốt các yêu cầu của thị trường tiêu thụ, có khả năng cạnh tranh cao, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.
Đức Quỳnh/TTGD
