Trong bối cảnh chiến sự Iran làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 20/5, với trọng tâm thảo luận xoay quanh dự án đường ống khí đốt Power of Siberia 2 vốn bị đình trệ trong thời gian dài.
Cố vấn chính sách đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết dự án này “sẽ được các nhà lãnh đạo thảo luận rất chi tiết”.
Dự án đường ống dài 2.600km dự kiến vận chuyển 50 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm từ các mỏ Yamal của Nga tới Trung Quốc thông qua Mông Cổ. Moscow và Bắc Kinh đã ký một bản ghi nhớ mang tính ràng buộc pháp lý nhằm thúc đẩy xây dựng dự án vào tháng 9/2025, song các vấn đề then chốt như giá bán, điều khoản tài chính và tiến độ giao hàng vẫn chưa được giải quyết.
Theo các nguồn tin, Trung Quốc muốn mức giá khí đốt của tuyến đường ống mới tương đương giá nội địa của Nga, khoảng 120-130 USD cho mỗi 1.000 mét khối. Trong khi đó, Moscow muốn mức giá gần với dự án Power of Siberia 1 – vốn được các nhà phân tích ước tính cao hơn hơn gấp đôi con số này.
Trung Quốc hiện là một trong những khách hàng mua năng lượng lớn nhất của Nga. Theo số liệu hải quan chính thức, lượng dầu Nga nhập khẩu vào Trung Quốc trong quý I tăng 35% so với cùng kỳ năm trước.
Đường ống bổ sung được đề xuất sẽ hỗ trợ cho hệ thống Power of Siberia 1 hiện hữu, vốn đang cung cấp khoảng 38 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm cho Trung Quốc. Hai nước cũng đã nhất trí tiếp tục mở rộng công suất hàng năm của hệ thống này.
Các dự án năng lượng chung
Tại cuộc họp báo chung ngày 20/5, Tổng thống Putin cho biết Nga sẵn sàng tiếp tục cung cấp năng lượng cho Trung Quốc và nhấn mạnh rằng hai nước còn “tiềm năng lớn trong các dự án năng lượng tái tạo chung”, theo Reuters.
“Nga và Trung Quốc đang tích cực hợp tác trong lĩnh vực năng lượng. Nước ta là một trong những nhà xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt tự nhiên, bao gồm khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), và than đá lớn nhất sang Trung Quốc. Chúng tôi sẵn sàng tiếp tục đảm bảo nguồn cung ổn định, liên tục đối với tất cả các loại nhiên liệu này cho thị trường Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng”, ông Putin phát biểu theo thông cáo của hãng thông tấn nhà nước Nga TASS.
Trước đó, hãng thông tấn Tân Hoa Xã cho biết lãnh đạo hai nước đã ký tuyên bố chung nhằm tăng cường “quan hệ đối tác toàn diện”, đồng thời ủng hộ “một thế giới đa cực và một kiểu quan hệ quốc tế mới”.
Ông Putin mô tả cuộc hội đàm với ông Tập Cận Bình là “thân thiện, nồng ấm và mang tính xây dựng”, đồng thời khẳng định quan hệ giữa hai nước đang ở “mức độ chưa từng có”.
Dù không trực tiếp đề cập tới dự án Power of Siberia 2 trong phát biểu công khai, Thư ký báo chí Điện Kremlin Dmitry Peskov sau đó cho biết Nga và Trung Quốc đã “đạt được sự hiểu biết chung về các thông số chính của dự án”.
Tuy nhiên, ông Peskov cũng nói thêm rằng “vẫn còn một số chi tiết cần được làm rõ”, đồng thời thừa nhận hiện chưa có khung thời gian cụ thể cho việc triển khai dự án, theo hãng tin RIA Novosti.
Những yếu tố then chốt phía sau dự án
Cuộc chiến Mỹ – Iran bùng phát từ cuối tháng 2 đã khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa, làm gián đoạn khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc và gần 1/3 nguồn cung LNG của nước này.
Cú sốc năng lượng này tạo thêm động lực để Bắc Kinh cân nhắc một tuyến đường ống trên bộ mới, giúp tránh hoàn toàn các điểm nghẽn hàng hải chiến lược. Tuy nhiên, giới phân tích vẫn hoài nghi rằng điều đó có đủ để làm thay đổi lập trường đàm phán cứng rắn của Trung Quốc hay không.
Theo nhà phân tích dầu mỏ cấp cao Muyu Xu của Kpler, Trung Quốc hiện sở hữu khoảng 1,23 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên đất liền, tương đương khoảng 92 ngày nhu cầu lọc dầu. Bên cạnh đó, sản lượng khí đốt nội địa của nước này cũng tăng 2,7% trong bốn tháng đầu năm, trong khi các tuyến đường ống từ Trung Á, ngoài hệ thống của Nga, tiếp tục bổ sung nguồn cung đáng kể.
Trong khi đó, xuất khẩu khí đốt của Nga sang châu Âu đã lao dốc kể từ khi Moscow phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022. Tập đoàn năng lượng quốc doanh Gazprom được cho là đã chứng kiến lượng xuất khẩu giảm tới 44% trong năm ngoái, xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.
Theo Michael Feller, chiến lược gia trưởng tại Geopolitical Strategy, dự án Power of Siberia 2 với quy mô rất lớn có thể khiến Moscow rơi vào thế phụ thuộc nguy hiểm vào một khách hàng duy nhất. Ngược lại, Bắc Kinh sẽ phải đánh đổi rủi ro hàng hải tại eo biển Hormuz bằng sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng do Nga kiểm soát.
“Một thỏa thuận không chỉ thể hiện sự tin tưởng, mà còn phản ánh quyết định rằng sự phụ thuộc lẫn nhau an toàn hơn các lựa chọn khác. Đối với phần còn lại của thế giới, điều đó sẽ khiến mối quan hệ Trung – Nga trở nên khó bị phá vỡ hơn”, ông Feller nhận định.
