Việc Fed tăng lãi suất khiến dư địa nới lỏng của NHNN thu hẹp đáng kể. Tỷ giá, chi phí vốn và mức độ phân hóa trên thị trường chứng khoán sẽ trở thành những biến số cần theo dõi sát.
Fed đổi hướng, dư địa nới lỏng của Việt Nam hẹp lại
Tại cuộc họp ngày 16/9, Fed quyết định nâng biên độ lãi suất liên bang thêm 25 điểm cơ bản, lên 3,75–4%, đánh dấu lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023. Quyết định được thông qua với tỷ lệ tuyệt đối 12–0, cho thấy mức độ đồng thuận cao hơn đáng kể so với cuộc họp tháng 7, thời điểm ba thành viên FOMC đã bỏ phiếu ủng hộ tăng lãi suất.
Fed bắt đầu nhấn mạnh sức chống chịu của tiêu dùng nội địa, năng suất cao và đầu tư vốn mạnh đang góp phần duy trì lạm phát. Trong bộ dự báo kinh tế tháng 9, Fed nâng dự báo tăng trưởng GDP Mỹ năm 2026 từ 2,2% lên 2,3%, hạ dự báo thất nghiệp từ 4,3% xuống 4,1%, đồng thời nâng dự báo lạm phát PCE toàn phần lên 3,7% và PCE lõi lên 3,4%.
Quỹ đạo lãi suất cũng trở nên “diều hâu” hơn. Mức lãi suất trung vị cuối năm 2026 được nâng từ 3,8% lên 4,1%. 16 trong số 18 thành viên FOMC dự báo ít nhất một lần tăng nữa trong năm nay.
Theo báo cáo của KBSV, công ty chứng khoán này nghiêng về kịch bản Fed tăng thêm 25 điểm cơ bản trong ba tháng cuối năm, trong bối cảnh dự báo lạm phát được điều chỉnh tăng và giá dầu vẫn duy trì ở vùng cao. Công ty chứng khoán này đồng thời nâng vùng dự báo chỉ số USD (DXY) trong phần còn lại của năm lên 98–103 điểm.
Với Việt Nam, điểm chung trong nhận định của các tổ chức phân tích là cú tăng lãi suất của Fed chưa tạo ra nhu cầu phải thắt chặt chính sách tiền tệ ngay lập tức. Tuy nhiên, khoảng cách lãi suất USD – VND và áp lực tỷ giá sẽ khiến khả năng tiếp tục nới lỏng mạnh trở nên hạn chế hơn.
ACBS cho rằng nền kinh tế trong nước vẫn duy trì nền tảng tương đối tích cực. Trong tháng 8, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 14,4% so với cùng kỳ, PMI sản xuất đạt 53,3 điểm, vốn FDI thực hiện tăng 12% và giải ngân đầu tư công tiếp tục tăng tốc. Trong khi đó, CPI tăng 4,89%, nhưng áp lực giá chủ yếu vẫn tập trung ở nhiên liệu và chưa cho thấy sự lan rộng mạnh sang lạm phát cơ bản.
Thanh khoản ngân hàng cũng đã bớt căng thẳng. Tính đến ngày 22/8, tiền gửi VND tăng 8,77% từ đầu năm, cao hơn mức tăng 8,38% của tín dụng VND. Tuy vậy, ACBS lưu ý bài toán kỳ hạn nguồn vốn chưa được giải quyết hoàn toàn khi nhu cầu tín dụng trung, dài hạn vẫn đòi hỏi nguồn huy động có kỳ hạn tương ứng. Chi phí vốn dài hạn vì thế tiếp tục là biến số quan trọng đối với biên lãi ròng và khả năng mở rộng bảng cân đối của ngân hàng.
Theo kịch bản cơ sở của ACBS, Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng tiếp tục ưu tiên điều tiết thanh khoản và hỗ trợ các kênh truyền dẫn tín dụng thay vì thực hiện một chu kỳ cắt giảm mạnh lãi suất điều hành.
KBSV có góc nhìn tương đối thận trọng nhưng không quá bi quan về tỷ giá. Đơn vị này dự báo USD/VND cuối năm 2026 có thể đi ngang so với cuối năm trước, nhờ nguồn cung ngoại tệ từ kiều hối, FDI giải ngân và dòng vốn liên quan quá trình nâng hạng thị trường, trong khi chênh lệch lãi suất VND – USD vẫn duy trì ở trạng thái dương. Lãi suất huy động được dự báo duy trì quanh mặt bằng hiện nay và có thể giảm nhẹ nếu lạm phát được kiểm soát và thanh khoản được hỗ trợ tốt hơn.
Còn theo báo cáo của VBSE, USD mạnh lên trong bối cảnh cán cân thương mại chịu sức ép có thể tạo thêm áp lực đối với VND. Công ty này ước tính tác động của môi trường lãi suất cao có thể làm tăng trưởng GDP Việt Nam giảm khoảng 0,1–0,2 điểm phần trăm trong ngắn hạn và 0,2–0,4 điểm phần trăm trong trung hạn thông qua tỷ giá, dòng vốn, chi phí vốn và tín dụng.
Sau khi GDP nửa đầu năm tăng 8,18%, VBSE xây dựng kịch bản cơ sở GDP cả năm 2026 đạt khoảng 8,5–9%, trong khi kịch bản bất lợi hơn, nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất và VND mất giá thêm, có thể kéo tăng trưởng về 8–8,3%. Đây là dự báo riêng của VBSE, cho thấy mức độ thận trọng cao hơn so với mục tiêu tăng trưởng chính thức 10%.
Chứng khoán bước vào giai đoạn phân hóa theo “sức khỏe” bảng cân đối
Theo ACBS, việc Fed tăng lãi suất không làm suy yếu trực tiếp chu kỳ sản xuất hiện nay của Việt Nam, vốn vẫn được hỗ trợ bởi sản xuất, FDI và đầu tư công. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất toàn cầu cao hơn sẽ làm tăng suất sinh lời yêu cầu đối với cổ phiếu, đồng thời gia tăng chi phí vay đối với những doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy lớn.
Điều này khiến thị trường khó kỳ vọng một đợt “tái định giá” đồng loạt, thay vào đó câu chuyện có thể chuyển sang lựa chọn doanh nghiệp dựa trên cấu trúc vốn, khả năng tạo tiền và mức độ phụ thuộc vào tái cấp vốn.
Nhóm chịu sức ép rõ nhất được các báo cáo nhắc tới là bất động sản nhà ở và doanh nghiệp có đòn bẩy cao. ACBS cho rằng chi phí vốn và nhu cầu tái cấp vốn sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao, đặc biệt đối với những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào trái phiếu hoặc các khoản vay dài hạn. Nhóm chứng khoán cũng đối mặt với rủi ro khi lãi suất cao làm hạn chế dư địa mở rộng định giá, đồng thời có thể làm giảm thanh khoản và nhu cầu sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư.
VBSE cũng đánh giá bất động sản nhà ở là nhóm nhạy cảm nhất với môi trường lãi suất cao. Báo cáo cho rằng lãi suất vay mua nhà ở mức cao sẽ ảnh hưởng tới sức mua, trong khi các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy lớn tiếp tục chịu áp lực từ chi phí trái phiếu và lãi vay.
Đối với nhóm ngân hàng, tác động được nhìn nhận theo hướng phân hóa hơn là tiêu cực đồng loạt. Các ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn cao, nền tiền gửi ổn định và ít phụ thuộc nguồn vốn bán buôn có khả năng chống chịu tốt hơn trước xu hướng chi phí vốn tăng. Những ngân hàng có tỷ lệ cho vay trên huy động cao hoặc danh mục tín dụng nhạy cảm với lãi suất sẽ chịu sức ép lớn hơn lên biên lãi ròng và chất lượng tài sản.
VBSE cũng chỉ ra sự phân hóa này khi cho rằng áp lực chi phí huy động có thể ép biên lãi ròng của hệ thống, song những ngân hàng có CASA cao sẽ có bộ đệm tốt hơn trong môi trường lãi suất bất lợi.
Trong khi đó, một số nhóm doanh nghiệp có thể có khả năng chống chịu tốt hơn. ACBS nhắc tới doanh nghiệp xuất khẩu có doanh thu bằng USD và tỷ lệ nội địa hóa cao, bởi đồng USD mạnh có thể hỗ trợ doanh thu quy đổi nếu chi phí đầu vào bằng USD không tăng tương ứng. Nhóm hạ tầng, đầu tư công cũng ít phụ thuộc trực tiếp hơn vào chu kỳ lãi suất Mỹ do động lực doanh thu chủ yếu đến từ nhu cầu trong nước và giải ngân ngân sách. Ngoài ra, những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định và đòn bẩy thấp sẽ ít chịu áp lực tái cấp vốn hơn.
