Thanh khoản hệ thống ngân hàng đang phát tín hiệu cải thiện rõ hơn khi Ngân hàng Nhà nước chủ động bơm vốn, huy động tiền gửi tăng tốc và dòng tiền ngân sách bắt đầu quay trở lại nền kinh tế. Tuy nhiên, áp lực lạm phát gia tăng cùng những bất định từ chính sách tiền tệ quốc tế khiến dư địa giảm thêm lãi suất trong những tháng cuối năm không còn nhiều.
Theo báo cáo Tiền tệ – Trái phiếu tháng 9 của VNDIRECT Research, mặt bằng lãi suất thời gian gần đây biến động thấp hơn đáng kể so với nửa đầu năm, trong bối cảnh nhiều yếu tố hỗ trợ thanh khoản nội tại bắt đầu phát huy tác dụng.
Câu chuyện diễn ra trong bối cảnh kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khá tích cực. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 8 tháng tăng 11,9% so với cùng kỳ, cao nhất trong giai đoạn 2019-2026. PMI tháng 8 đạt 53,3 điểm, mức cao nhất trong 6 tháng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 8 tháng lập kỷ lục 770,1 tỷ USD, trong khi vốn FDI đăng ký đạt 40,6 tỷ USD, tăng 55,4% và vốn thực hiện đạt 17,3 tỷ USD.
Tuy nhiên, một biến số mới bắt đầu gây sức ép lên chính sách tiền tệ là lạm phát. CPI tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước và 4,89% so với cùng kỳ, chủ yếu do nhóm giao thông khi giá xăng dầu tăng mạnh. Bình quân 8 tháng, CPI tăng 4,45%, tiến sát ngưỡng mục tiêu kiểm soát 4,5%.
Lãi suất liên ngân hàng không còn những cú “nhảy vọt”
Trong tháng 8, Ngân hàng Nhà nước quay lại bơm ròng khoảng 64.700 tỷ đồng qua thị trường mở sau hai tháng liên tục hút ròng, đưa dư nợ OMO lên khoảng 237.200 tỷ đồng vào cuối tháng. Riêng tuần cuối tháng 8, thời điểm nhu cầu thanh khoản gia tăng trước kỳ nghỉ Quốc khánh, lượng bơm ròng đạt gần 54.900 tỷ đồng.
Đáng chú ý, các kỳ hạn hỗ trợ thanh khoản cũng được kéo dài và đa dạng hơn. Sang tháng 9, lượng vốn OMO đáo hạn dự kiến giảm xuống 151.900 tỷ đồng, tháng giảm thứ ba liên tiếp, qua đó giảm bớt áp lực hoàn trả vốn của các ngân hàng.
Nhờ đó, lãi suất liên ngân hàng đã nhanh chóng hạ nhiệt sau cú tăng vào cuối tháng 8. Tính đến ngày 11/9, lãi suất qua đêm giảm xuống 3,2%/năm từ khoảng 7,1% hai tuần trước, trong khi kỳ hạn một tuần giảm về 3,9%.
Quan trọng hơn, trong hai tháng gần đây, thị trường không còn xuất hiện những đợt lãi suất liên ngân hàng vọt lên 10-12% như giai đoạn nửa đầu năm. VNDIRECT cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy thanh khoản hệ thống đang cải thiện, với sự hỗ trợ đồng thời từ chính sách điều tiết của Ngân hàng Nhà nước, thay đổi các quy định an toàn và sự phục hồi của nguồn tiền gửi dân cư.
Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở cán cân huy động – tín dụng. Tính đến ngày 22/8, tăng trưởng huy động vốn bằng VND đạt 8,77%, cao hơn mức tăng 8,38% của tín dụng VND. Đây là diễn biến tích cực đối với cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng.
Trong khi đó, dòng tiền ngân sách cũng bắt đầu trở lại nền kinh tế. Sau thời gian dài tích tụ tại Kho bạc Nhà nước, cán cân ngân sách tháng 8 chuyển sang trạng thái chi vượt thu khoảng 90.000 tỷ đồng. Nếu giải ngân đầu tư công tiếp tục tăng tốc trong quý IV, đây có thể trở thành một nguồn bổ sung thanh khoản quan trọng cho hệ thống.
Dù vậy, sự cải thiện trên thị trường liên ngân hàng chưa kéo lãi suất huy động giảm tương ứng. Lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng bình quân tại các ngân hàng trong danh sách theo dõi của VNDIRECT vẫn quanh 5,91%/năm, tăng nhẹ so với cuối tháng 7. Ở một số ngân hàng tư nhân vừa và nhỏ, các chương trình huy động ưu đãi vẫn đưa lãi suất lên 8,5-9,3%/năm, cao hơn khoảng 2-3 điểm phần trăm so với biểu niêm yết thông thường.
VNDIRECT cho rằng quá trình cải thiện thanh khoản mới ở giai đoạn đầu. Trong khi các biện pháp nới quy định về tỷ lệ cho vay trên huy động và sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn mới có hiệu lực trong thời gian ngắn, lạm phát và diễn biến chính sách tiền tệ quốc tế vẫn có thể hạn chế khả năng nới lỏng thêm. Báo cáo cho rằng thời điểm mặt bằng lãi suất huy động hạ nhiệt rõ nét có thể phải lùi sang đầu năm 2027.
Trái phiếu sôi động trở lại, bất động sản tăng mạnh phát hành
Thanh khoản ngân hàng cải thiện cũng đang lan sang thị trường trái phiếu. Trên thị trường trái phiếu Chính phủ sơ cấp, Kho bạc Nhà nước gọi thầu 60.000 tỷ đồng trong tháng 8, giảm 13% so với tháng trước, nhưng giá trị trúng thầu lại tăng mạnh 67,2%, lên 31.100 tỷ đồng. Tỷ lệ trúng thầu nhờ đó tăng từ 27% trong tháng 7 lên gần 52%.
Hai kỳ hạn 5 năm và 10 năm chiếm gần như toàn bộ lượng vốn huy động. Riêng trái phiếu 10 năm trúng thầu 16.300 tỷ đồng, tương đương 52% tổng giá trị, với lợi suất khoảng 4,38-4,41%/năm. Trái phiếu 5 năm đạt 14.200 tỷ đồng, chiếm 46%, với lợi suất khoảng 4,22-4,25%.
Lũy kế 8 tháng, giá trị trái phiếu Chính phủ trúng thầu đạt 232.300 tỷ đồng, tương đương 46,5% kế hoạch cả năm. Riêng tiến độ thực hiện kế hoạch quý III tăng mạnh từ 15,5% cuối tháng 7 lên 41,4% cuối tháng 8, cho thấy Kho bạc Nhà nước đang đẩy nhanh huy động vốn nhằm đáp ứng nhu cầu giải ngân đầu tư công trong nửa cuối năm.
Trên thị trường thứ cấp, lợi suất trái phiếu Chính phủ chỉ tăng khoảng 1-5 điểm cơ bản trong tháng, biên độ thấp hơn đáng kể so với trước. Lợi suất kỳ hạn 5 năm và 10 năm lần lượt ở mức 4,26% và 4,46% tính đến ngày 7/9. VNDIRECT cho rằng thanh khoản ngân hàng dồi dào hơn đã giúp duy trì lực cầu trái phiếu từ các tổ chức tín dụng, qua đó hạn chế áp lực tăng lợi suất.
Một diễn biến đáng chú ý khác là nhà đầu tư nước ngoài quay lại mua ròng khoảng 453 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ trong tháng 8, sau khi bán ròng 128 tỷ đồng trong tháng 7. Tuy nhiên, tính từ đầu năm, khối ngoại vẫn bán ròng khoảng 2.000 tỷ đồng trên thị trường này.
Ở thị trường trái phiếu doanh nghiệp, hoạt động huy động vốn cũng nóng trở lại. Riêng tháng 8 ghi nhận 47 đợt phát hành riêng lẻ với tổng giá trị 56.100 tỷ đồng, cao gấp 2,2 lần tháng trước.
Ngân hàng tiếp tục là nhóm huy động lớn nhất với 34.100 tỷ đồng, chiếm 61% tổng lượng phát hành. Đáng chú ý hơn là bất động sản, khi giá trị phát hành tăng gấp 6,5 lần tháng trước lên khoảng 19.400 tỷ đồng, chiếm 35% thị trường.
Lũy kế 8 tháng, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ phát hành đạt khoảng 320.200 tỷ đồng. Ngân hàng đứng đầu với 161.500 tỷ đồng, trong khi bất động sản đạt 133.400 tỷ đồng, cao gấp 2,8 lần cùng kỳ.
Chi phí huy động bắt đầu giảm. Lãi suất phát hành bình quân toàn thị trường trong tháng 8 giảm từ 9,9% xuống 9,7%/năm. Với bất động sản, mức bình quân giảm mạnh 1,6 điểm phần trăm xuống 10,9%; trong khi nhóm ngân hàng giảm từ khoảng 9,2% xuống 8,9%/năm. Tuy vậy, một số lô bất động sản quy mô lớn vẫn phải trả lãi suất hai chữ số, như lô 2.000 tỷ đồng của Vinhomes với mức 12,5%/năm hay lô 7.000 tỷ đồng của Phát triển Bất động sản Hưng Long với mức 10,6%/năm.
Áp lực đáo hạn trong những tháng cuối năm cũng chưa biến mất. VNDIRECT ước tính khoảng 22.500 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đáo hạn trong tháng 9 và tổng cộng khoảng 97.000 tỷ đồng trong bốn tháng cuối năm, tương đương bình quân hơn 24.000 tỷ đồng mỗi tháng.
Hoàng Phan / Vietnamfinance.vn
