Tuyên bố cứng rắn đầu tiên của tân Lãnh tụ Tối cao Iran về eo biển Hormuz đang làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới, với cảnh báo giá dầu có thể vọt lên 200 USD/thùng nếu nguồn cung qua tuyến hàng hải này tiếp tục bị gián đoạn.
Eo biển Hormuz tiếp tục là “công cụ gây áp lực”
Tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 12/3 tuyên bố việc đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược eo biển Hormuz nên được tiếp tục như một “công cụ gây áp lực lên kẻ thù”. Đây là phát biểu công khai đầu tiên của ông kể từ khi được bổ nhiệm.
Trong bài phát biểu được truyền hình nhà nước Iran phát sóng, ông Khamenei cũng tuyên bố tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông nên đóng cửa ngay lập tức, đồng thời cảnh báo rằng “những căn cứ đó sẽ bị tấn công”.
Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh cuộc xung đột tại Trung Đông chuẩn bị bước sang tuần thứ 2 và thị trường năng lượng toàn cầu đang đứng trước nguy cơ xảy ra một “cú sốc lớn”. Việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz gần như đã dừng lại kể từ khi chiến sự bùng phát, khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt.
Trước đó, Iran cảnh báo giá dầu có thể leo lên mức 200 USD/thùng nếu tình hình khu vực tiếp tục bất ổn.
Ông Mojtaba Khamenei được bổ nhiệm làm Lãnh tụ Tối cao của Iran ngày 9/3, sau khi cha ông – Ayatollah Ali Khamenei – thiệt mạng trong các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành từ cuối tháng 2. Ông cũng bị thương trong cuộc tấn công nhằm vào khu nhà của cha mình.
“Iran sẽ không ngần ngại trả thù cho máu của các liệt sĩ”, ông Khamenei tuyên bố, đồng thời kêu gọi người dân Iran đoàn kết.
Ở tuổi 56, ông Mojtaba Khamenei được xem là nhân vật có lập trường cứng rắn và bảo thủ hơn cha mình, dù trước khi được lựa chọn kế nhiệm vị trí lãnh tụ tối cao, ông thường giữ thái độ kín tiếng trên chính trường Iran.
Chiến lược “vũ khí hóa năng lượng”
Trong khi xung đột tiếp tục leo thang, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhiều lần cảnh báo rằng giá dầu có thể tăng lên 200 USD/thùng.
Theo các tuyên bố từ truyền thông nhà nước Iran và các báo cáo khu vực, IRGC dường như đang theo đuổi một chiến lược được mô tả là “vũ khí hóa năng lượng”, nhằm gây áp lực buộc cộng đồng quốc tế phải thúc đẩy Mỹ và Israel chấm dứt các cuộc tấn công.
Ngay từ những ngày đầu của cuộc xung đột, một phát ngôn viên cấp cao của IRGC đã cảnh báo rằng thế giới nên chuẩn bị cho một đợt tăng giá dầu mạnh, thậm chí lên tới 200 USD/thùng.
Mới đây, ông Ebrahim Zolfaqari, người phát ngôn của Bộ chỉ huy quân sự Khatam al-Anbiya của Iran, cũng nhấn mạnh với truyền thông nhà nước: “Hãy chuẩn bị cho việc giá dầu ở mức 200 USD/thùng, bởi giá dầu phụ thuộc vào an ninh khu vực – thứ mà chính các ông đã làm bất ổn”.
Chiến lược này nhằm đẩy chi phí của cuộc xung đột ra toàn cầu. Bằng cách làm gián đoạn dòng chảy của gần 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển Hormuz, Iran được cho là đang tìm cách kéo nền kinh tế thế giới vào vòng xoáy của cuộc khủng hoảng.
IRGC cũng đã nhắm mục tiêu vào các tàu thuyền từ những quốc gia trung lập, bao gồm tàu treo cờ Thái Lan, Nhật Bản và quần đảo Marshall, nhằm phát đi thông điệp rằng không có hoạt động thương mại hàng hải nào được coi là an toàn khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran vẫn tiếp diễn.
Theo các nhà phân tích năng lượng, những động thái này nhằm tạo áp lực chính trị trong nước tại các quốc gia phương Tây, buộc Mỹ và Israel phải giảm bớt hoạt động quân sự để đổi lấy sự ổn định của thị trường năng lượng.
Liệu giá dầu có thể lên 200 USD/thùng?
Mặc dù mức 200 USD/thùng nghe có vẻ rất cao, nhưng giá dầu trong lịch sử từng tiến gần tới ngưỡng này khi điều chỉnh theo lạm phát.
Mức giá danh nghĩa cao nhất từng được ghi nhận là khoảng 147 USD/thùng vào năm 2008, trong bối cảnh lo ngại về đỉnh khai thác dầu mot toàn cầu và hoạt động đầu cơ lan rộng ngay trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nếu điều chỉnh theo lạm phát hiện nay, mức đỉnh năm 2008 tương đương khoảng 211 USD/thùng.
Trước đó, các cú sốc lớn như lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập giai đoạn 1973–1974 hay cuộc Cách mạng Iran năm 1979 đã khiến giá dầu tăng mạnh so với mức trước khủng hoảng.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện tại mang một yếu tố đặc biệt: nguy cơ phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz – một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Hiện dầu Brent đang giao dịch trên 100 USD/thùng, tăng mạnh so với mức khoảng 60 USD/thùng ghi nhận vào giữa tháng 2, trước khi chiến sự bùng phát.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cố gắng ổn định thị trường bằng cách điều phối việc giải phóng lượng dự trữ chiến lược lớn nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, việc Iran tiếp tục tấn công các cơ sở hạ tầng dầu mỏ và tàu chở dầu đã làm suy giảm đáng kể hiệu quả của biện pháp này.
Trong khi đó, các công ty bảo hiểm bắt đầu hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh và nhiều hãng vận tải biển phải điều hướng lại đội tàu, khiến thị trường năng lượng rơi vào trạng thái căng thẳng cao độ.
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, mức giá 200 USD/thùng có thể dần chuyển từ một lời cảnh báo mang tính chính trị thành một kịch bản ngày càng có khả năng xảy ra.
Theo một báo cáo gần đây của Oxford Economics, mức giá khoảng 140 USD/thùng có thể là ngưỡng khiến kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái nhẹ, làm giảm GDP thế giới khoảng 0,7% vào cuối năm và đẩy Anh, khu vực đồng Euro và Nhật Bản vào tình trạng suy giảm kinh tế.
