Vừa qua, Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam, Hội cao su, Tập đoàn cao su và tổ chức FOREST TRENDT đã tổ chức Hội thảo Chuỗi cung gỗ cao su tại Việt Nam: Thực trạng và Chính sách.
Tại Hội thảo, các đại biểu cho rằng, gỗ cao su (GCS) trong nước phụ thuộc vào các vườn cao su và được thanh lý sau 25-30 năm trồng và khai thác mủ. Diện tích cao su năm 2005 tăng hơn 2 lần so với năm 1990, diện tích đạt đỉnh vào năm 2015–gấp gần 4,5 lần so với diện tích năm 1990 và năm 2017 giảm nhẹ xuống còn 969.700 ha.
Cây cao su ở Việt Nam được trồng chủ yếu trên đất nông nghiệp. Diện tích trồng trên đất lâm nghiệp chỉ mới xuất hiện vào cuối những năm 2000. Sự tăng trưởng liên tục hàng năm cho thấy nhu cầu sử dụng các sản phẩm làm từ GCS của Việt Nam ngày càng tăng. 6 tháng đầu năm 2018, kim ngạch XK đạt 882 triệu USD, bằng 52% tổng giá trị XK các mặt hàng này của cả năm 2017.
Năm 2017 Việt Nam đã xuất 3,5 triệu m3 gỗ cao su quy tròn.
Mỗi năm Việt Nam xuất khẩu trên 20 mặt hàng gỗ và sản phẩm gỗ có sử dụng gỗ cao su đến hơn 100 quốc gia. Sản phẩm xuất khẩu chínnh: Đồ nội thất; ghế ngồi; viên nén nhiên liệu; ván ghép, đồ mộc xây dựng; và gỗ dán, gỗ ghép. Trong đó, đồ gỗ nội thất và ghế ngồi là sản phẩm gỗ (HS 94) chiếm tỷ trọng cao trong tổng giá trị xuất khẩu.
5 thị trường tiêu thụ các mặt hàng gỗ và gỗ cao su lớn nhất là Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản và Canada. Năm 2017, tổng kim ngạch XK vào 5 thị trường này đạt 1,57 tỷ USD, bằng 93,6% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ cao su. Xu hướng nhập khẩu vào 5 thị trường này ngày càng tăng.
Các đại biểu cho rằng, đã có hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh trong thu mua gỗ cao su nguyên liệu để xuất khẩu, chính phủ đã áp thuế để hạn chế xuất khẩu gỗ nguyên liệu. Tuy nhiên việc áp thuế chỉ có lợi cho doanh nghiệp chế biến, trong khi hộ trồng cao su tiểu điền bị thiệt, do giá gỗ nguyên liệu giảm.
Vì vậy, nên khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư có chiều sâu để phát triển và tăng khả năng cạnh tranh sẽ hiệu quả hơn là sử dụng công cụ thuế.
Bên cạnh đó, các vấn đề về quyền sử dụng đất (sử dụng trồng cao su), giấy tờ chứng minh nguồn gốc gỗ nguyên liệu; quy định về vận chuyển, buôn bán, chế biến ở cấp hộ; quy định về phòng cháy, chữa cháy, an toàn lao động cần được chuyển tải đầy đủ đến các hộ gia đình trồng cao su tiểu điền.
1. Ông Điền Quang Hiệp – Chủ tịch Hội chế biến gỗ tình Bình Dương (BIFA): Chia sẻ về vấn đề liên kết và ảnh hưởng của cuộc chiến thương mại Trung Quốc – Mỹ
– Tại sao cần phải có sự liên kết? Các công ty CBG gỗ cần gì, DN trồng cao su có biết không? Và các công ty trồng cao su có cần các DN CBG gỗ không họ có coi các DN CBG là khách hàng không? Và DN trồng cao su có nhìn thấy nhu cầu của các DN CBG không?
Đối với vần đề trên, hiện tại giữa hai bền gần như chưa có sự liên thông, do vậy giá trị cộng hưởng giữa hai bên là không có, chúng ta đang hoàn toàn làm việc độc lập. Sự liên kết và phối hợp với nhau – đây là mong muốn lớn nhất của BIFA. Chúng tôi cần sự ổn định nguồn nguyên liệu cho sản xuất kinh doanh, chúng tôi hiện nay đang sử dụng nhiều nhất là gỗ cao su. Ví dụ 1 m3 gỗ cao su chúng tôi mong muốn có thể sử dụng và tận dụng nó một cách nhiều nhất có thể. Điều này giúp các DN có lợi và các bạn, các công ty cung cấp gỗ cao su cũng có lợi. Điều này đồng nghĩa các bạn thực sự biết chúng tôi cần gì và khó khăn gì khi chúng tôi sử dụng gỗ cao su.
Ngành cao su rất đặc biệt và có 1 lợi thế rất lớn, tận dụng không bỏ bất kỳ cái gì, từ cao su thiên nhiên, sản phẩm từ mủ cao su và gỗ. Cây cao su sau khi khai thác mủ rất nhiều năm, và nguồn gỗ còn lại lại tận dụng bán đi được. Trong các sản phẩm mà cao su thu được là cao su thiên nhiên, sản phẩm cao su và gỗ cao su, hiện nay giá trị thu được từ 3 loại sản phẩm này là tương đương nhau. Ngành cao su đang có 1 lợi thế vô cùng lớn, nhưng làm sao để biến lợi thế này thành 1 lợi thế thật sự, thay vì hiện tại thu được 1 tỷ thì phải tiến tới thu được 3 tỷ, Muốn làm được điều này, ngành cao su phải biết người mua là ai và cần gì.
Tác động cuộc chiến thương mại Trung – Mỹ
– Trên tổng thể, trong 6 tháng đầu năm 2018, chưa có sự biến động gì nhiều và thể hiện rõ ràng.
– Sự biến động thể hiện rõ qua lượng khách hàng tới đặt hàng. Khách hàng Mỹ tiếp cận thông tin, tìm DN và đặc biệt họ thích làm với DN Việt Nam. Vì sao, vì họ đã bỏ các DN Trung Quốc do vậy họ sang Việt Nam sẽ không tiếp cận các DN Trung Quốc, họ biết chắc chắn nếu họ làm với 1 DN Trung quốc sẽ có nguy cơ xảy ra tiếp. Cho nên họ thích tìm các DN Việt Nam. Nhưng Mỹ là một thị trường đòi hỏi về tiêu chuẩn rõ ràng và cách làm việc, họ muốn DN phải hiểu văn hóa của họ. Do vậy DN VN có cơ hội rất lớn để tiếp cận với thị trường Mỹ. .
Đối với cơ hội lớn như vậy, nếu chúng ta không có liên kết chuỗi về nguyên liệu, trong khi nguyên liệu hiện nay đang chiếm 45% của giá thành sản phẩm. Rất nhiều DN gỗ tại Bình Dương sử dụng gỗ cao su và gỗ tràm để làm hàng xuất khẩu, việc sử dụng nguồn nguyên liệu trong nước nhiều chính là giữ lại giá trị của ngành gỗ Việt Nam, đây cũng là cách để thể hiện lòng yêu nước.
Các DN CBG cần một nguồn nguyên liệu có chất lượng, DN CBG sẵn sàng bỏ tiền ra mua gỗ cao su nguyên liệu với giá thành cao nhưng chất lượng phải đạt yêu cầu. Các loại gỗ Mỹ xuất vào VN họ có tiêu chuẩn rõ ràng FAS, Com 1, Com 2, Com 3.. cứ theo tiêu chuẩn đó DN mua, nếu chất lượng không đảm bảo DN Mỹ sẽ phải bồi thường. Còn đối với gỗ cao su nói riêng và các loại gỗ trong nước ở Việt Nam nói chung hiện nay chưa có tiêu chuẩn gì, tự các DN làm việc với nhau
Các bạn có nghĩ tới một ngày nào đó, ngành CN CBG gỗ của Việt Nam, vì sự cạnh tranh về nhân công, hoặc vì 1 lý do gì đó,… ngành CBG sẽ có sự dịch chuyển, khi đó thì gỗ cao su bán cho ai, nếu không có tiêu chuẩn và chất lượng như hiện nay. Khi bán gỗ ra nước ngoài, phải đảm bảo chất lượng và đảm bảo chất lượng đã cam kết, điều này sẽ không dễ dàng nếu với tình trạng chất lượng của chúng ta.
Việt Nam chúng ta, hiện đang được thừa hưởng cơ hội vàng trong cuộc chiến này, vấn đề chúng ta có thật sự liên kết với nhau không, nếu có khi đó cơ hội mới biến thành vàng còn không cơ hội sẽ chỉ có trên giấy mà thôi.
2. Ông Hoàng Ích Tuân – GĐ thu mua Công ty TP TEKCOM: Chia sẻ về việc rủi ro về nguồn cung nguyên liệu gỗ cao su trong nước.
Công ty TEKCOM sử dụng gỗ cao su và các loại gỗ rừng trồng ở Việt Nam. TEKCOM sử dụng trun gbình trên 140.000 -150.000 m3/năm trong đó trên 65% là gỗ cao su dạng xẻ và ván bóc, còn lại là các loại gỗ khác.
Đối với mặt hàng gỗ cao su trong nước, giá công ty thu mua thường cao và nguồn, lương mua không ổn định, do vậy các DN sẽ không dám ký hợp đồng dài hạn với các đối tác là nước ngoài, các công ty nước ngoài khi đặt hàng họ sẽ đặt hàng với đơn hàng ngắn nhất là 6 tháng, với lượng và giá mua gỗ cao su không ổn định, sẽ không có DN nào dám ký đơn hàng dài hạn khi khách hàng yêu cầu sản phẩm dùng gỗ cao su.
Giá bình quân gỗ cao su xẻ trong nước khi doanh nghiệp đi mua là 330 USD/m3 giá mua vào, trong khi các công ty xuất khẩu khai báo trên hệ thống hải quan đơn hàng trung bình là 200 -220 USD/m3 vì thuế xuất khẩu mặt hàng này là 20%, do vậy nhà nước đang bị thất thoát khoảng 90 USD/m3 đối với mặt hàng này.
Đối với mặt hàng ván bóc gỗ cao su, giá các doanh nghiệp thu mua bình quân trong nước là 200 USD/m3, trong khi các DN xuất khẩu khai báo trên tờ khai xuất khẩu trung bình là 65 USD/m3.
Trong khoảng từ tháng 1 năm 2016 tới 6 tháng đầu năm 2017, Việt Nam xuất đi khoảng gần 2 triệu m3 gỗ quy tròn, như vậy trong thời điểm này với giá xuất khẩu các DN khai báo trên tờ khai thì nhà nước thất thoát khoảng trên 13 triệu USD.
Rào cản thuế ở Việt Nam là đúng nhưng chưa đủ, với thuế xuất khẩu gỗ nguyên liệu cao nhưng giá tối thiểu không áp, các DN stự khai báo giá do vậy nhà nước sẽ bị thất thoát thuế.
Đối với việc xuất khẩu gỗ nguyên liệu không nhưng làm ảnh hưởng tới việc thiếu hụt gỗ nguyên liệu trong nước mà còn làm cho các DN rất khó ký các đơn hàng dài hạn.
Tại sao Trung Quốc có chính sách khuyến khích thu mua gỗ cao su? Chính phủ Trung Quốc từ đầu năm 2016, họ đóng cửa rừng và họ có chính sách khuyến khích tất cả các cơ quan chính phủ của Trung Quốc khi sửa chữa lại, nếu sử dụng nguồn gỗ là gỗ cao su thì được ưu tiên tham gia và việc sửa chữa đó.
Các Kiến nghị đối với vấn đề giảm xuất khẩu gỗ nguyên liệu thô
Điều tra lại các công ty xuất khẩu gỗ nguyên liệu xem có sự gian lận thương mại về khai báo giá hay không?
Hy vọng sẽ áp mức giá tối thiểu bằng với giá bán bình quân trên thị trường mà các doanh nghiệp lớn mua trong nước, các DN lớn trong nước sẵn sàng đưa ra mức giá mà DN mua trong nước.
Về dài hạn, điều chỉnh thuế xuất khẩu nguyên liệu thô cao hơn hoặc cấm xuất khẩu gỗ nguyên liệu để hạn chế việc xuất khẩu.
3. Ông Huỳnh Quang Thanh – TGĐ Công ty Hiệp Long : Chia sẻ về một vài thông tin về cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung
Các doanh nghiệp Trung Quốc đã qua Việt Nam và thuê mướn các khu công nghiệp ở bình dương?
BIFA đang có kế hoạch xây dựng khu công nghiệp, nhưng tới hiện nay tỉnh ủng hộ, chính phủ đồng hành, nhưng đang đi tìm quỹ đất.
Qua chia sẻ với chủ tịch Hiệp hội gỗ ở các tỉnh của Trung Quốc , các DN CBG của Trung Quốc đang vô cùng khó khăn do giá nhân công ở Trung Quốc tăng, sản phẩm gỗ đang bị Mỹ áp thuế. Như vậy buộc các DN CBG Trung Quốc phải có sự tính toán để chuyển dịch sản xuất. Nếu các DN CBG Trung Quốc họ chuyển dịch sang Việt Nam từ từ khi đó doanh số xuất khẩu của Việt Nam tăng dần thì không sao, nhưng nếu họ chuyển dịch ồ ạt vào Việt Nam và xuất khẩu đi Mỹ, dẫn tới giá trị xuất khẩu vào Mỹ tăng đột biết, khi đó các DN Mỹ sẽ phát đơn kiện lên chính phủ Mỹ, điều này sẽ khiến Việt Nam bị áp thuế chống bán phá giá như trước đây Trung Quốc đã bị áp. Hơn thế nữa hiện ở Mỹ đang áp thuế, là thuế chống lẩn tránh thuế. Khi Trung Quốc b ị đánh thuế, muốn xuất khẩu vào thị trường Mỹ với hợp đồng có sẵn, có thể họ sẽ qua các nước trong khu vực Đông Nam á trong đó có Việt Nam để lấy xuất xứ, xuất qua thị trường Mỹ. Khi đó với đạo luật chống lẩn tránh thuế họ sẽ theo dõi vấn đề này, khi phát hiện ra DN Việt Nam nào tiếp tay thì khi đó sản phẩm gỗ Việt Nam sẽ bị áp đạo luật này với mức thuế tăng từ 10% trở lên. Và ngành CBG sẽ bị thiệt hại cực kỳ lớn. Do vậy các DN gỗ cần phải có ý thức
4. Ông Trần Minh – Trưởng ban công nghiệp của Tập đoàn : Chia sẻ các vấn đề của ngành cao su.
Chia sẻ quan điểm và thực trạng về gỗ cao su và hướng đi sắp tới của tập đoàn nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu
– Đối với ngành gỗ của tập đoàn cao su Việt Nam, đối với gỗ cao su Việt Nam nói chung để có sự thuận lợi cho ngành gỗ cao su sắp tới và đón sự chuyển biến về chiến tranh thương mại thì gỗ cao su nhất thiết phải có chứng chỉ rừng, có thể là FSC, PEFC hoặc chứng nhận gỗ hợp pháp để tham gia VPA/FLEGT… . Tập đoàn có các hướng đi nhất định, tập đoàn đang hợp tác với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài thông qua sự giới thiệu của Hiệp hội cao su.
– Hiện nay tập đoàn đã có các hợp đồng với các công ty tư vấn quốc tế để kết nối với tổ chức FSC, hướng tới trong năm nay đối với rừng cao su sẽ có chứng chỉ trong thời gian sớm nhất. Trong năm 2019 tới hoặc cuối năm 2018 sẽ có chứng chỉ FSC đối với gỗ cao su để cung cấp cho các nhà máy CBG ở Việt Nam.
– Trong thời gian sắp tới lượng gỗ cao su thanh lý ra thị trường sẽ giảm, khi nào gỗ cao su tiểu điền và đại điền đưa vvào khai thác và chu kỳ thanh lý thì sản lượng cung cấp ra thị trường mới ổn định và phục hồi. Để tăng lượng khai thác, đáp ứng nhu cầu của thị trường, Tập đoàn cao su đã có những bước đi và mô hình như, ví dụ đã có mô hình thử nghiệm trồng cao su ưu tiên khai thác lấy gỗ, và mủ chỉ là thứ yếu.
– Khi xác định nhu cầu của thị trường thì việc trồng cao su sẽ được trồng với hướng làm sao sinh ra lợi nhuận nhiều nhất trên 1ha cao su là điều cần phải hướng tới. Với chu kỳ lấy mủ hiện nay, từ 25- 27 năm thì hiện tại cao su đã có giống mới rút ngắn chu kỳ thanh lý chỉ 15 năm là thanh lý, với sản lượng gỗ cao nhất. Hướng đi của tập đoàn là hướng đi theo thị trường với mục đích tăng lợi nhuận cao nhất trên 1ha cao su. Ngoài ra cũng đã áp dụng các mô hình trồng cao su xen canh, như trồng keo lai trong vườn cao su. Hoặc trồng cây gỗ lớn trong vườn cao su theo dạng trồng rừng bền vững.
– Đối với chất lượng gỗ cao su tới nhà máy chế biến thường bị mốc xanh, làm giảm chất lượng gỗ cao su tại Việt Nam. Theo mô hình tại Thái Lan cho thấy, tại đây từ lúc khai thác tới nhà máy khoảng 24 tiếng, với VN phải làm gì để đảm bảo chất lượng, hiện nay tập đoàn đang cố gắng để xây dựng các nhà máy chế biến gỗ xẻ và sấy gần vườn cao su nhất, chủ động thanh lý theo tiến độ và giai đoạn (thanh lý rải vụ), chứ không nhất thiết tới mùa trồng mới mới thanh lý. Nếu tới mùa với thanh lý sẽ gây ra áp lực cho các nhà máy cưa xẻ gỗ sẽ không tiêu thụ hết. Có thể chưa cần trồng cũng vẫn thanh lý để đảm bảo cung cấp gỗ nguyên liệu đều đặn trong năm cho các nhà máy CBG chủ động hoạt động sản xuất kinh doanh.
– Tập đoàn hướng tới việc cung cấp gỗ phôi xẻ theo yêu cầu đặt hàng của các nhà máy chứ không cung câp gỗ tròn để đảm bảo chất lượng của gỗ.
– Tập đoàn hiện tại đã cổ phần hóa và mong muốn có sự liên kết, liên kết trực tiếp với các nhà máy chế biến gỗ. Chúng tôi đã đi thăm các nhà máy chế biến gỗ tại Bình Dương, … và nhận thấy thực sự cần phải có sự liên kết chứ không chỉ nói chung chung. Liên kết ở đây chúng tôi mong muốn là liên kết về công nghệ, về quản trị,.. đối với các nhà máy CBG mà chúng tôi tới, chúng tôi nhận thấy công nghệ và quản trị của các DN tư nhân làm công tác CBG rất tốt, rất hiệu quả. Và còn là sự liên kết về vốn, không nhất thiết phải là 51%/49%, mà chúng tôi có thể nhận liên kết với mức vốn 5%, 10% trong nhà máy cũng được, chúng tôi có nguyên liệu và cùng với các nhà máy để sản xuất ra sản phẩm tốt.
Đức Quỳnh/TTGD
