Chính quyền Mỹ khởi động một loạt cuộc điều tra thương mại nhằm vào tình trạng dư thừa công suất công nghiệp và lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây được xem là nỗ lực tái thiết lập công cụ gây sức ép thuế quan sau khi phần lớn chương trình thuế quan bị bác bỏ.
Tái khởi động loạt điều tra thương mại
Ngày 12/3, chính quyền Mỹ cho biết sẽ khởi động hai cuộc điều tra thương mại mới theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào tình trạng dư thừa công suất công nghiệp tại nhiều nền kinh tế lớn cũng như vấn đề lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết cuộc điều tra về các hành vi thương mại có thể dẫn đến việc áp đặt các mức thuế mới đối với nhiều đối tác thương mại lớn của Washington, bao gồm Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mexico ngay trong mùa hè năm nay.
Bên cạnh đó, ông Geer cũng cho biết các cuộc điều tra về dư thừa công suất có thể sẽ mở rộng phạm vi sang một số nền kinh tế khác như Đài Loan, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Singapore, Indonesia, Bangladesh, Thụy Sĩ và Na Uy.
Theo ông Greer, các cuộc điều tra sẽ tập trung vào những nền kinh tế có dấu hiệu dư thừa công suất mang tính cấu trúc trong nhiều lĩnh vực sản xuất. Những dấu hiệu này có thể bao gồm thặng dư thương mại kéo dài, năng lực sản xuất không được sử dụng hết hoặc các chính sách hỗ trợ công nghiệp khiến sản lượng vượt xa nhu cầu thị trường.
Thông báo chính thức từ Văn phòng đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cũng nêu rõ ngành ô tô là một trong những lĩnh vực được chú ý đặc biệt, nhất là tại Trung Quốc và Nhật Bản.
USTR cũng viện dẫn thặng dư thương mại lớn của Đức và Ireland với Mỹ như một dấu hiệu cho thấy tình trạng dư thừa công suất trong Liên minh Châu Âu. Ngoài ra, Singapore được cho là đang có năng lực sản xuất bán dẫn vượt nhu cầu toàn cầu, trong khi Na Uy bị đánh giá có công suất dư thừa thông qua lượng xuất khẩu lớn về nhiên liệu và hải sản.
Song song với cuộc điều tra về công suất công nghiệp, Washington cũng chuẩn bị triển khai một cuộc điều tra riêng liên quan đến lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo ông Greer, cuộc điều tra này có thể bao phủ hơn 60 quốc gia và nhằm mục tiêu cấm nhập khẩu vào Mỹ các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Trước đó, Mỹ đã áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với hàng hóa từ khu vực Tân Cương của Trung Quốc theo Đạo luật Phòng chống lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ. Cuộc điều tra mới được cho là có thể mở rộng phạm vi áp dụng của các biện pháp này sang nhiều quốc gia khác.
Theo đó, phía Washington cáo buộc chính quyền Trung Quốc đã thiết lập các trại lao động đối với người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm Hồi giáo khác tại khu vực Tân Cương. Tuy nhiên, Bắc Kinh nhiều lần bác bỏ các cáo buộc này và cho rằng đây là những thông tin sai lệch mang động cơ chính trị.
Nỗ lực khôi phục đòn bẩy thuế quan
Các cuộc điều tra thương mại mới được xem là một phần trong chiến lược của chính quyền ông Trump nhằm khôi phục đòn bẩy thuế quan trong bối cảnh các công cụ pháp lý trước đây bị hạn chế.
Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết cho rằng các mức thuế toàn cầu mà chính quyền Trump áp dụng theo luật tình trạng khẩn cấp quốc gia là không hợp pháp. Quyết định này khiến phần lớn chương trình thuế quan của Washington bị vô hiệu hóa, làm suy yếu đáng kể sức ép thương mại của Mỹ đối với các đối tác.
Sau phán quyết của tòa án, ông Trump đã nhanh chóng áp dụng mức thuế tạm thời 10% trong thời hạn 150 ngày theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm duy trì một phần sức ép thương mại. Tuy nhiên, các biện pháp tạm thời này dự kiến sẽ hết hiệu lực vào tháng 7, buộc chính quyền Mỹ phải tìm kiếm các công cụ pháp lý khác.
Trong bối cảnh đó, cơ chế điều tra theo Mục 301 được xem là lựa chọn phù hợp. Đây là công cụ từng được Washington sử dụng trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump để áp mức thuế khoảng 25% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Khác với một số cơ chế khác, Mục 301 được đánh giá là có nền tảng pháp lý vững chắc và từng vượt qua nhiều thách thức tại tòa án.
Theo kế hoạch, cuộc điều tra về dư thừa công suất sẽ được triển khai với tiến độ nhanh. Chính quyền Mỹ sẽ tiếp nhận ý kiến công khai từ các bên liên quan đến ngày 15/4 và dự kiến tổ chức phiên điều trần vào khoảng ngày 5/5.
Giới quan sát cho rằng việc khởi động các cuộc điều tra này không chỉ nhằm chuẩn bị cơ sở pháp lý cho các mức thuế mới, mà còn là công cụ gây sức ép trong các cuộc đàm phán thương mại. Bằng cách tạo ra khả năng áp thuế bổ sung, Washington có thể buộc các đối tác tiếp tục đàm phán và thực thi các thỏa thuận thương mại đã đạt được trước đó.
Theo ông Greer, Tổng thống Donald Trump vẫn kiên định với chiến lược sử dụng thuế quan để đối phó với các hành vi thương mại mà Washington cho là không công bằng, đồng thời giảm thâm hụt thương mại và bảo vệ ngành sản xuất trong nước.
Các cuộc điều tra mới cũng diễn ra trong bối cảnh các quan chức Mỹ dự kiến gặp gỡ các quan chức Trung Quốc tại Paris nhằm chuẩn bị cho cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào cuối tháng 3.
Theo giới phân tích, việc thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc bị cắt giảm khoảng 10 điểm phần trăm sau phán quyết của Tòa án Tối cao và các biện pháp tạm thời sau đó đã phần nào làm suy yếu đòn bẩy của Washington trong các cuộc đàm phán thương mại với Bắc Kinh.
Các chuyên gia cũng nhận định việc Mỹ khởi động lại các cuộc điều tra theo Mục 301 cho thấy Washington vẫn coi thuế quan là công cụ quan trọng trong chính sách thương mại. Động thái này nhiều khả năng sẽ tiếp tục tác động mạnh tới chuỗi cung ứng toàn cầu và quan hệ thương mại giữa Mỹ với các đối tác lớn trong thời gian tới.
