Mỹ áp thuế 50% lên 20 tỷ USD hàng hóa Canada, Ottawa lập tức tuyên bố trả đũa, đẩy quan hệ giữa hai đồng minh lâu năm vào vòng xoáy căng thẳng thương mại mới.
Căng thẳng leo thang sau khi các cuộc đàm phán thương mại vào phút chót giữa Washington và Ottawa đổ vỡ, dù chỉ hai ngày trước đó, giới chức hai nước vẫn phát tín hiệu cho thấy một thỏa hiệp đang trong tầm tay.
Canada đã tìm cách đạt được những nhượng bộ của Mỹ đối với các mức thuế áp lên thép, nhôm, ô tô và gỗ xẻ, nhưng Washington không sẵn sàng đáp ứng.
“Đêm nay, Canada đã từ chối hoàn tất thỏa thuận thương mại theo các điều khoản đã đạt được hồi đầu tuần. Mặc dù Mỹ đã đề nghị Canada được hưởng sự đối xử tốt nhất so với bất kỳ nhà xuất khẩu lớn nào khác vào thị trường của chúng tôi, những yêu cầu mới và việc Canada rút lại các cam kết khác đã phá vỡ sự cân bằng thận trọng đạt được trong những ngày qua”, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết trong một tuyên bố được đọc cho các phóng viên tại cuộc họp báo qua điện thoại ngay trước nửa đêm.
Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney lại cho rằng nguyên nhân nằm ở những thay đổi vào phút chót từ phía Mỹ: “Những thay đổi vào phút chót trong các điều khoản do Mỹ đề xuất là không công bằng, không hiệu quả về kinh tế và làm dấy lên nghi ngờ về độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận nào”.
Ông Carney cho biết chính phủ Canada sẽ công bố thêm các biện pháp hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp trong những ngày tới. Về phía Mỹ, ông Greer mô tả đề xuất của Washington là “mang tính hướng tới tương lai”, đồng thời cho rằng thỏa thuận này bao gồm “một quan hệ đối tác kinh tế và an ninh quốc gia mang tính lịch sử”.
Các mức thuế mới của Tổng thống Donald Trump sẽ tác động đến khoảng 5% lượng hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ mỗi năm. Hiện chưa có cuộc đàm phán nào khác được lên kế hoạch. Sự đổ vỡ này đánh dấu một sự đảo ngược đáng kể so với chỉ hai ngày trước, khi giới chức hai nước vẫn phát tín hiệu cho thấy Washington và Ottawa đang tiến gần đến một thỏa hiệp.
Mỹ – Canada: Từ đồng minh thân cận đến đối đầu thương mại
Tác động chính trị của cuộc đối đầu có thể còn lớn hơn những hệ quả kinh tế. Năm ngoái, Mỹ và Canada đã trao đổi lượng hàng hóa và dịch vụ trị giá 880 tỷ USD.
Các mức thuế ban đầu dự kiến có hiệu lực vào lúc 0h01 ngày 19/8. Tuy nhiên, ông Trump đã gia hạn thời điểm áp thuế thêm ba ngày để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán tiếp tục. Dù vậy, hai nước vẫn không thể đạt được thỏa thuận trước thời hạn mới.
Mỹ và Canada đã tranh chấp thương mại trong nhiều thập kỷ, thường xuyên bất đồng về những vấn đề nhạy cảm như nhập khẩu gỗ mềm từ Canada và việc Mỹ tiếp cận thị trường sữa được bảo hộ của Canada.
Dù vậy, hai nước vẫn duy trì quan hệ hữu nghị, đồng minh và đối tác thương mại. Binh lính Canada từng chiến đấu cùng quân đội Mỹ tại Afghanistan sau vụ khủng bố 11/9. Đường biên giới dài 5.525 dặm giữa hai nước không được phòng thủ, trong khi gần 330.000 người và lượng hàng hóa trị giá 2 tỷ USD đi qua biên giới này mỗi ngày. Khoảng 800.000 người Canada hiện sinh sống tại Mỹ.
Cách tiếp cận của ông Trump đối với Canada đánh dấu một sự thay đổi bất thường so với mối quan hệ hợp tác truyền thống giữa hai nước. Tổng thống Mỹ đã áp thuế đối với hàng hóa Canada với mục tiêu thúc đẩy hoạt động sản xuất quay trở lại Mỹ, đồng thời nhiều lần đưa ra những phát biểu gây tranh cãi về việc biến Canada thành “bang thứ 51” của Mỹ.
Rủi ro lan rộng, USMCA đứng trước phép thử mới
Cả Mỹ và Canada đều có những lý do rõ ràng để tìm kiếm một thỏa hiệp, nhưng cuộc đối đầu mới nhất đang khiến khả năng đạt được một giải pháp trở nên khó khăn hơn.
Gần 72% hàng hóa xuất khẩu của Canada trong năm ngoái được đưa sang Mỹ. Trong khi đó, chính quyền ông Trump có thể phải cân nhắc việc áp thêm một mức thuế cao trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11. Thuế quan do các nhà nhập khẩu Mỹ chi trả và có thể được chuyển phần lớn sang người tiêu dùng thông qua giá bán cao hơn, trong khi cử tri Mỹ hiện đã đặc biệt nhạy cảm với chi phí sinh hoạt.
Bà Candace Laing, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Phòng Thương mại Canada, gọi các mức thuế mới là “một đòn giáng mạnh vào khả năng cạnh tranh của Bắc Mỹ”. Bà cảnh báo các biện pháp này sẽ làm gia tăng chi phí đối với người Mỹ, đồng thời đe dọa khách hàng, dòng vốn đầu tư và các doanh nghiệp nhỏ của Canada.
Rạn nứt mới nhất xuất hiện đúng thời điểm Mỹ, Mexico và Canada đang tìm cách gia hạn một thỏa thuận thương mại do ông Trump đàm phán trong nhiệm kỳ đầu tiên và từng được ông ca ngợi là một thành công vang dội.
Mỹ đã bắt đầu các cuộc đàm phán chính thức với Mexico về việc sửa đổi Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Tuy nhiên, đàm phán với Canada vẫn chưa bắt đầu, trong khi xung đột thương mại ngày càng leo thang đang làm dấy lên nghi ngờ về khả năng các cuộc thương lượng giữa Washington và Ottawa có thể được tiến hành.
“Canada đã thông báo trước với phía Mỹ rằng nếu các mức thuế này được áp dụng, nước này sẽ dừng đàm phán và trả đũa. Đại diện thương mại của Mỹ đã công khai tuyên bố sẽ không dung thứ cho hành động trả đũa. Cả hai bên hiện đều đã đưa ra cam kết công khai, và đó là cách mà việc leo thang không còn là một lựa chọn nữa”, ông Barry Appleton, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Luật Quốc tế thuộc Trường Luật New York, cho biết.
