Bộ Tài chính đề xuất cơ chế bán vốn linh hoạt hơn, cho phép giảm giá khởi điểm và mở rộng phương thức bán theo lô nhằm tháo gỡ “nút thắt” thoái vốn tại gần 40 doanh nghiệp Nhà nước do SCIC quản lý nhưng nhiều năm không tìm được nhà đầu tư.
Bộ Tài chính vừa trình dự thảo Nghị định về cơ chế hoạt động và quản lý tài chính đối với doanh nghiệp có chức năng đầu tư, kinh doanh vốn Nhà nước, trong đó đưa ra nhiều đề xuất mới nhằm xử lý các khoản đầu tư kém hiệu quả tại Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Trọng tâm của dự thảo là cơ chế bán vốn linh hoạt hơn cho gần 40 doanh nghiệp Nhà nước đã nhiều lần tổ chức thoái vốn nhưng không thành công, với tổng giá trị khoảng 433 tỷ đồng.
Theo Bộ Tài chính, thực tế triển khai thoái vốn Nhà nước tại SCIC cho thấy không ít doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả, quy mô nhỏ, không hấp dẫn nhà đầu tư. Dù đã tổ chức đấu giá hoặc chào bán nhiều lần theo giá khởi điểm được xác định trên cơ sở thẩm định, các khoản đầu tư này vẫn “ế”, khiến nguồn vốn Nhà nước bị ứ đọng, không thể tái đầu tư vào các lĩnh vực cần ưu tiên.
Để gỡ vướng, dự thảo Nghị định đề xuất cho phép điều chỉnh giảm giá khởi điểm trong trường hợp đấu giá hoặc thỏa thuận bán vốn không thành công. Cụ thể, đối với các doanh nghiệp chưa niêm yết hoặc đã niêm yết nhưng giao dịch ngoài sàn chứng khoán, giá khởi điểm có thể được giảm tối đa 10% cho mỗi lần chào bán tiếp theo, không quá 3 lần. Khoảng cách giữa các lần điều chỉnh giá không quá 2 tháng, thay vì bị “đóng khung” trong thời hạn hiệu lực của chứng thư thẩm định giá như trước đây.
Với các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh thua lỗ hoặc đã tổ chức đấu giá từ 3 lần trở lên nhưng vẫn không thành công, dự thảo cho phép tiếp tục giảm giá để tổ chức bán lại. Tuy nhiên, mức giá bán không được thấp hơn giá trị sổ sách sau khi trích lập dự phòng, hoặc không thấp hơn giá tham chiếu bình quân 30 ngày trước khi phê duyệt phương án chuyển nhượng đối với doanh nghiệp đã niêm yết, nhằm hạn chế nguy cơ thất thoát vốn Nhà nước.
Bên cạnh việc hạ giá khởi điểm, Bộ Tài chính cũng đề xuất mở rộng phương thức bán vốn theo lô. Theo đó, SCIC có thể gộp nhiều khoản đầu tư để chào bán cùng lúc, bao gồm cả cổ phiếu của doanh nghiệp hoạt động hiệu quả lẫn doanh nghiệp kém hiệu quả, thậm chí bán kèm các khoản nợ phải thu. Cách làm này được kỳ vọng sẽ tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư, giúp xử lý đồng thời các khoản đầu tư “tốt – xấu” thay vì phải bán riêng lẻ từng doanh nghiệp như hiện nay.
Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của nhà đầu tư trong trường hợp mua cổ phần kèm theo nợ phải thu. Theo đó, nhà đầu tư phải hoàn tất nghĩa vụ thanh toán tiền mua cổ phần và thực hiện trả các khoản nợ phải thu thay cho doanh nghiệp trước khi hoàn tất thủ tục chuyển nhượng quyền sở hữu. Quy định này xuất phát từ thực tế nhiều doanh nghiệp do SCIC nắm giữ gặp khó khăn tài chính, không có khả năng chi trả cổ tức hoặc hoàn trả các khoản phải thu, dẫn đến quá trình thoái vốn bị ách tắc kéo dài.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc phân quyền mạnh hơn cho SCIC trong xử lý các doanh nghiệp thua lỗ. Với các doanh nghiệp đã cổ phần hóa nhưng chưa hoàn tất việc xác định giá trị phần vốn Nhà nước, trong khi hoạt động sản xuất – kinh doanh thua lỗ và có nguy cơ mất vốn, dự thảo cho phép Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch SCIC chủ động xem xét, quyết định việc triển khai bán vốn theo quy định. Trước đây, các trường hợp này phải báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu và trình Thủ tướng xem xét, khiến nhiều hồ sơ kéo dài nhiều năm không thể xử lý dứt điểm.
Theo Bộ Tài chính, việc giao quyền chủ động hơn cho SCIC sẽ giúp sớm xử lý các doanh nghiệp khó khăn, hạn chế nguy cơ mất vốn Nhà nước, đồng thời giảm áp lực cho các cấp có thẩm quyền trong phê duyệt từng trường hợp cụ thể. Quan trọng hơn, nguồn vốn thu hồi được có thể tái đầu tư vào các lĩnh vực then chốt, phù hợp với vai trò của SCIC là “cánh tay” đầu tư vốn Nhà nước.
Số liệu cho thấy, tính đến tháng 6 năm nay, SCIC đang quản lý 112 doanh nghiệp với tổng vốn theo giá trị sổ sách đạt 56.284 tỷ đồng. Giai đoạn từ năm 2014 đến tháng 6/2025, SCIC đã thực hiện bán vốn tại 396 doanh nghiệp, thu về gần 47.990 tỷ đồng. Tuy nhiên, quy mô vốn điều lệ của SCIC hiện vẫn ở mức khiêm tốn so với nhu cầu mở rộng đầu tư, trong khi một phần vốn vẫn bị “kẹt” tại các doanh nghiệp khó thoái.
Trong bối cảnh đó, đề xuất cơ chế bán vốn linh hoạt hơn được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong xử lý các khoản đầu tư kém hiệu quả, khơi thông dòng vốn Nhà nước và thúc đẩy tiến trình tái cơ cấu danh mục đầu tư tại SCIC trong thời gian tới.
An Linh / Vietnamfinance.vn
