Bộ Công Thương đề xuất kích hoạt cơ chế bình ổn khi giá xăng dầu tăng liên tiếp trong một tháng, với mức cộng dồn từ 20% trở lên.
Tại dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương bổ sung quy định về cơ chế bình ổn giá đối với các mặt hàng xăng, xăng sinh học và dầu diesel.
Cụ thể, cơ chế bình ổn sẽ được xem xét áp dụng khi giá bán lẻ xăng dầu tăng liên tiếp trong vòng 1 tháng với biên độ lớn, tổng mức tăng từ 20% trở lên, đồng thời có nguy cơ gây tác động tiêu cực tới kinh tế vĩ mô, lạm phát và đời sống người dân.
Trong trường hợp này, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính phân tích diễn biến thị trường để báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định. Việc theo dõi biến động giá được căn cứ vào mức bán lẻ do các thương nhân đầu mối công bố, thuộc nhóm doanh nghiệp đại diện có tổng sản lượng chiếm hơn 70% thị trường. Sau khi Chính phủ ban hành chủ trương, Bộ Công Thương sẽ hướng dẫn các địa phương triển khai các biện pháp bình ổn theo quy định của Luật Giá.
Theo quy định hiện hành, việc bình ổn giá xăng dầu được thực hiện thông qua kết hợp điều tiết cung – cầu và các công cụ tài chính, trong đó có Quỹ bình ổn giá xăng dầu.
Quỹ này được thành lập từ năm 2009 theo Nghị định 84/2009/NĐ-CP, hoạt động theo nguyên tắc trích lập khi giá thấp và chi sử dụng khi giá cao nhằm giảm áp lực tăng giá trên thị trường. Khi giá cơ sở xăng dầu tăng mạnh, việc sử dụng quỹ sẽ góp phần hạ nhiệt giá bán tới người tiêu dùng.
Nguồn hình thành quỹ được trích lập thông qua giá mua xăng dầu, do người tiêu dùng chi trả (300 đồng mỗi lít), nhưng được doanh nghiệp quản lý. Việc trích lập và sử dụng quỹ do cơ quan điều hành là liên Bộ Công Thương – Tài chính quyết định tại mỗi kỳ điều hành giá.
Tuy nhiên, từ cuối năm 2023 đến nay, liên Bộ Công Thương – Tài chính không thực hiện trích lập hoặc chi sử dụng quỹ này. Tính đến cuối quý III/2025, quỹ còn dư hơn 5.617 tỷ đồng. Trong đó, năm doanh nghiệp có số dư lớn nhất gồm Petrolimex với 3.085 tỷ đồng, Dầu khí Đồng Tháp 461 tỷ đồng, Dầu khí TP.HCM 328 tỷ đồng, Thanh Lễ 391 tỷ đồng và Xăng dầu quân đội 300 tỷ đồng.
Ngoài cơ chế bình ổn giá, dự thảo Thông tư cũng giữ nguyên quy định thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự công bố, điều chỉnh giá bán lẻ trong hệ thống phân phối (trừ dầu mazut áp dụng giá bán buôn). Doanh nghiệp phải kê khai giá và gửi báo cáo về Bộ Công Thương cũng như cơ quan quản lý địa phương thông qua ứng dụng hoặc phần mềm theo dõi.
Đối với thương nhân bán lẻ không thuộc hệ thống của doanh nghiệp đầu mối hoặc phân phối, các đơn vị này được phép tự công bố và điều chỉnh giá bán tại cửa hàng, đồng thời thực hiện kê khai giá tương tự các doanh nghiệp đầu mối và phân phối.
Trường hợp thay đổi phương pháp hoặc nguyên tắc tính giá, các thương nhân kinh doanh xăng dầu phải thông báo tới cơ quan quản lý trước khi áp dụng.
Theo số liệu của Bộ Công Thương, đến cuối tháng 2, cả nước có 33 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu, trong đó có 5 đơn vị kinh doanh nhiên liệu bay và 2 doanh nghiệp sản xuất – lọc hóa dầu. Ngoài ra, thị trường còn khoảng 250 thương nhân phân phối, giảm gần 25% so với cách đây 3 năm.
Năm 2025, sản lượng tiêu thụ xăng dầu của cả nước đạt khoảng 26,4 triệu m³/tấn, tương đương mức tiêu thụ bình quân khoảng 2,2 triệu m³/tấn mỗi tháng. Lượng tồn kho đến cuối năm khoảng 1,7 triệu m³/tấn, bảo đảm mức dự trữ theo quy định.
Trong năm nay, Bộ Công Thương đã phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu cho các doanh nghiệp ở mức gần 31,8 triệu m³/tấn.
Kỳ Thư / Vietnamfinance.vn
