Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng hình thức đầu tư tư nhân cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam để khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp vào dự án quan trọng quốc gia.
Nội dung này được nêu trong tờ trình của Chính phủ trình Quốc hội việc bổ sung hình thức đầu tư cho dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam, ngoài hình thức đầu tư công đã được quyết định trước đó.
Bổ sung hình thức đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam
Theo tờ trình, dự án này trước đó đã được Bộ Chính trị thống nhất chủ trương đầu tư công. Tuy nhiên, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, nhiều doanh nghiệp đã đề xuất tham gia theo hình thức đầu tư tư nhân trực tiếp.
Chính phủ đánh giá hiện chưa có hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP), đầu tư tư nhân trực tiếp hay hình thức khác được quy định áp dụng cho dự án đường sắt tốc độ cao. Trong khi đó, cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đều đã cho phép mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các dự án quan trọng quốc gia.
Bộ Chính trị đã xác định “mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các dự án quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị”. Nghị quyết số 198/2025 của Quốc hội cũng nêu rõ Nhà nước sẽ mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân vào các dự án trọng điểm, thông qua đầu tư trực tiếp hoặc PPP.
Lý giải sự cần thiết nghiên cứu bổ sung hình thức đầu tư, Chính phủ cho biết tại thời điểm trình Bộ Chính trị chấp thuận chủ trương đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hình thức đầu tư công, chưa có nhà đầu tư quan tâm, đề xuất đầu tư tuyến đường sắt này.
Nhưng sau khi các nghị quyết này được ban hành, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã đề xuất tham gia làm đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hình thức đầu tư tư nhân trực tiếp.
Chính phủ nhận định cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đều đã cho phép mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các dự án quan trọng quốc gia, song hiện chưa có hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP), đầu tư tư nhân trực tiếp hay hình thức khác được quy định áp dụng cho dự án đường sắt tốc độ cao.
Đó là lý do lần này Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định về chủ trương bổ sung hình thức đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.
5 nhà đầu tư đăng ký thực hiện dự án
Trước đó, tại phiên thảo luận tổ về dự án luật Đường sắt sửa đổi hôm 16/6, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đánh giá với các dự án đường sắt, nếu chỉ có Nhà nước đầu tư mà không khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân, sẽ rất khó triển khai.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng tiết lộ hiện đã có 5 nhà đầu tư tư nhân đăng ký tham gia các dự án đường sắt. Do đó, ông cho rằng cần có các cơ chế, chính sách tạo điều kiện để họ đầu tư hiệu quả.
Danh sách 5 nhà đầu tư này bao gồm Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển đường sắt tốc độ cao VinSpeed, Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (Thaco), Liên danh Mekolor và Great USA, Công ty cổ phần Xây dựng Thăng Long Quốc gia, Công ty cổ phần Vận tải Đường sắt Việt Nam.
Hồi đầu tháng 5, Công ty VinSpeed đề xuất đầu tư đường sắt cao tốc Bắc – Nam bằng hình thức đầu tư trực tiếp với cam kết tự thu xếp 20% vốn (khoảng 12,27 tỷ USD), phần còn lại 80% (khoảng 49 tỷ USD) đề nghị Nhà nước cho vay không lãi suất trong 35 năm.
VinSpeed cũng đề xuất Nhà nước thực hiện công tác giải phóng mặt bằng và bàn giao mặt bằng sạch để công ty triển khai dự án.
Tiếp đó, Tập đoàn Trường Hải (Thaco) cũng gửi văn bản đề xuất đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao với tổng mức hơn 1,5 triệu tỷ đồng (khoảng 61,35 tỷ USD), chưa bao gồm chi phí đền bù, tái định cư.
Thaco cho biết sẽ góp 20% tổng vốn, tương đương gần 12,3 tỷ USD, phần còn lại khoảng 49 tỷ USD vay từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Doanh nghiệp đề nghị Chính phủ bảo lãnh và hỗ trợ toàn bộ lãi vay trong 30 năm.
Tiếp sau đó, liên minh đầu tư Mekolor và Great USD cũng có văn bản đề xuất đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hình thức đầu tư trực tiếp (hoặc hình thức đầu tư khác do Nhà nước chỉ định) theo quy định của Luật Đầu tư.
Trong văn bản đề xuất, liên minh đầu tư Mekolor và Great USD cho biết nguồn vốn đầu tư là 100 tỷ USD, trong đó bao gồm khoảng 10 tỷ USD để triển khai vận hành sau xây dựng và 10 tỷ USD để phục vụ cho công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư… Toàn bộ 100% vốn sẽ do liên minh đầu tư Mekolor và Great USA tự thu xếp; chứng minh đủ nguồn vốn tiền mặt, đảm bảo 100% cho việc thực hiện dự án.
Liên minh đầu tư Mekolor và Great USA không yêu cầu Chính phủ bất cứ đặc quyền nào, kể cả cấp vốn đối ứng hoặc bảo lãnh tài chính để thực hiện dự án – nhằm góp phần giảm gánh nặng nợ công quốc gia.
Liên minh đầu tư này cũng cam kết hoàn thành và đưa dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam vào khai thác vận hành sau 5 năm kể từ ngày được bàn giao mặt bằng sạch. Đồng thời, liên minh cũng đề xuất thời hạn khai thác dự án trong vòng 49 năm.
Chí Bình / Vietnamfinance.vn
