Hoạt động trên tàu sân bay USS Theodore Roosevelt  của hải quân Mỹ khi đi qua Biển Đông hôm 10/4/2018. Ảnh: Reuters.

“Vì Biển Đông là một phần của Thái Bình Dương, bất cứ cuộc tấn công vũ trang nào nhằm máy bay hay tàu thuyền của Philippines trên Biển Đông đều kích hoạt nghĩa vụ phòng thủ chung theo Điều 4 Hiệp ước Phòng thủ Tương hỗ”, AFP ngày 1/3 dẫn tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo.

Phát biểu tại thủ đô Manila sau cuộc gặp với Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte, ông Pompeo cho biết việc Trung Quốc bồi đắp trái phép các đảo nhân tạo trên Biển Đông thực sự là “một mối đe dọa”. “Các hoạt động quân sự hóa và xây đảo của Trung Quốc trên Biển Đông đe dọa tới chủ quyền, an ninh và sinh kế của các bạn cũng như của Mỹ”, Pompeo nhấn mạnh.

Bình luận của Pompeo đánh dấu lần đầu tiên một quan chức Mỹ công khai tuyên bố ý định bảo vệ đồng minh của Washington tại Biển Đông.

Mỹ và Philippines ký Hiệp ước Phòng thủ Tương hỗ (MDT) từ năm 1951 nhằm bảo vệ lẫn nhau trước các cuộc tấn công của kẻ thù trên Thái Bình Dương. Hồi giữa tháng 1, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Delfin Lorenzana tuyên bố Washington và Manila cần ngồi lại với nhau để xem xét lại các điều khoản liên quan đến hiệp ước này trong bối cảnh căng thẳng ở Biển Đông ngày càng gia tăng.

Lính Mỹ và Philippines trong một cuộc diễn tập chung. Ảnh: DefenseNews.

Phản ứng trước tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh luôn cam kết giữ hòa bình và ổn định trong khu vực.

Trung Quốc đơn phương vẽ ra “đường 9 đoạn” nhằm tuyên bố chủ quyền với 90% diện tích Biển Đông, bất chấp phán quyết của tòa án quốc tế. Căng thẳng trên Biển Đông gia tăng sau khi Trung Quốc ngang nhiên xây dựng đảo nhân tạo trái phép và tăng cường hoạt động quân sự hóa tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam. Hành động này đi ngược cam kết của Bắc Kinh về việc không quân sự hóa Biển Đông và hứng chịu nhiều chỉ trích của dư luận quốc tế.

Dưới thời Tổng thống Donald Trump, Mỹ tăng cường các hoạt động hợp tác quốc phòng ở châu Á – Thái Bình Dương và duy trì các chiến dịch tuần tra tự do hàng hải ở Biển Đông nhằm thách thức các yêu sách chủ quyền quá đáng của Trung Quốc.