Bộ Tài chính vừa có văn bản trả lời kiến nghị của cử tri liên quan đến nghĩa vụ tài chính khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở.
Theo nội dung kiến nghị của cử tri Đồng Nai gửi đến sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, hiện nay nhiều công nhân và người lao động thu nhập thấp không đủ khả năng tài chính để mua đất ở hợp pháp, buộc phải mua đất nông nghiệp để làm nhà ở.
Tuy nhiên, khi thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở, mức thu tiền sử dụng đất và các khoản nghĩa vụ tài chính tăng cao gấp nhiều lần so với khả năng chi trả, đẩy nhiều hộ gia đình vào tình cảnh khó khăn.
Vì vậy, cử tri kiến nghị xem xét điều chỉnh chính sách thu tiền sử dụng đất sao cho phù hợp với người có thu nhập thấp; đồng thời có cơ chế hỗ trợ giãn, giảm hoặc phân kỳ nộp đối với các trường hợp khó khăn, nhằm tạo điều kiện để người dân sớm ổn định chỗ ở, an tâm lao động, sản xuất.
Về vấn đề này, Bộ Tài chính cho biết theo quy định tại Luật Đất đai năm 2024 và các nghị định hướng dẫn, khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, người dân phải nộp 100% mức chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp.
Tuy nhiên, quá trình thực tế cho thấy bảng giá đất tại một số địa phương xây dựng theo Luật Đất đai năm 2024 có mức tăng đột biến so với bảng giá cũ theo Luật Đất đai năm 2013. Điều này khiến giá đất ở tăng cao nhiều lần so với giá đất nông nghiệp, khiến số tiền người dân phải đóng tăng vọt, gây áp lực tài chính rất lớn.
Trước thực tiễn và để kịp thời giải quyết những vướng này, Bộ Tài chính đã tham mưu và phối hợp triển khai các chính sách tháo gỡ căn cơ. Theo đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 254/2025 ngày 11/12/2025 quy định cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai. Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 50/2026 ngày 31/1/2026; và Bộ Tài chính cũng ban hành nhiều văn bản hướng dẫn chi tiết để các địa phương tổ chức thực hiện.
Theo các quy định mới này, mức thu tiền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất gắn liền với đất ở sang đất ở đã được điều chỉnh giảm mạnh.
Cụ thể, Nhà nước chỉ thu mức bằng 30% chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp tại thời điểm có quyết định cho phép chuyển mục đích đối với phần diện tích trong hạn mức giao đất ở tại địa phương.
Đối với phần diện tích vượt hạn mức nhưng không quá 1 lần hạn mức giao đất ở, mức thu là 50% chênh lệch và thu 100% chênh lệch đối với phần diện tích vượt quá 1 lần hạn mức.
Bên cạnh đó, nhằm bảo đảm quyền lợi và tính công bằng trong giai đoạn chuyển tiếp, Bộ Tài chính cũng nêu rõ về các trường hợp đã có quyết định cho phép chuyển mục đích từ ngày 1/8/2024 đến trước ngày 1/1/2026, hoàn toàn được phép đề nghị tính lại tiền sử dụng đất theo quy định mới.
Trường hợp nếu người dân đã nộp tiền trước đó, cơ quan chức năng sẽ yêu cầu hoàn trả phần chênh lệch hoặc bù trừ vào nghĩa vụ tài chính khác, với điều kiện phải nộp hồ sơ đề nghị chậm nhất trước ngày 1/1/2027.
Theo Bộ Tài chính, chính sách này giúp giảm bớt áp lực tài chính đáng kể cho các hộ gia đình trung bình thấp sở hữu diện tích đất lớn do cha ông để lại có nhu cầu tách hộ, chia đất cho con cái ra ở riêng.
Giải đáp về cơ chế hỗ trợ giãn, hoãn nộp và miễn giảm, Bộ Tài chính cho rằng pháp luật đất đai hiện hành đã có các quy định ưu đãi rõ ràng. Trong đó các trường hợp thực hiện chính sách nhà ở cho người có công, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số hay các dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân đều được hưởng ưu đãi miễn, giảm tiền sử dụng đất.
Đồng thời, pháp luật cũng cho phép ghi nợ nghĩa vụ tài chính về tiền sử dụng đất đối với người được bố trí tái định cư hoặc hộ gia đình, cá nhân được cấp Giấy chứng nhận lần đầu có khó khăn về tài chính.
Duy Quang / Vietnamfinance.vn
