Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc chấm dứt chiến dịch quân sự nhằm vào Iran ngay cả khi Eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu – vẫn chưa được khai thông.
Cân nhắc kết thúc chiến dịch Iran
Nếu được thực hiện, quyết định này có thể cho phép Iran tiếp tục duy trì ảnh hưởng đáng kể đối với một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất của hệ thống thương mại thế giới.
Theo các quan chức Mỹ, Nhà Trắng gần đây đánh giá rằng một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm mở lại eo biển có nguy cơ kéo dài xung đột vượt quá khung thời gian 4-6 tuần đã đặt ra. Thay vì theo đuổi mục tiêu này, Washington ưu tiên hoàn tất các nhiệm vụ cốt lõi như làm suy yếu lực lượng hải quân Iran, phá hủy kho tên lửa và hạn chế năng lực quân sự, trước khi giảm dần cường độ giao tranh và chuyển sang gây sức ép ngoại giao.
Trong trường hợp các nỗ lực đàm phán không đạt kết quả, Mỹ có thể thúc đẩy các đồng minh châu Âu và khu vực Vùng Vịnh đóng vai trò chủ đạo trong việc đảm bảo an toàn hàng hải. Các phương án quân sự vẫn được duy trì như một lựa chọn dự phòng, song không còn là ưu tiên trước mắt.
Tuy nhiên, cách tiếp cận này đang vấp phải nhiều chỉ trích. Bà Suzanne Maloney, chuyên gia về Iran tại Brookings Institution, cho rằng việc kết thúc chiến dịch khi eo Hormuz chưa được mở lại là “vô cùng thiếu trách nhiệm”. Theo bà, Mỹ và Israel đã khởi động xung đột nên không thể rút lui khi các hệ lụy đối với thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chưa được giải quyết.
Trên thực tế, eo biển Hormuz giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu đi qua khu vực này. Riêng trong năm 2024, hơn 80% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển qua đây được xuất sang các thị trường châu Á. Việc Iran rải thủy lôi và đe dọa tấn công tàu chở dầu đã khiến lưu lượng vận tải sụt giảm mạnh, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng.
Tác động đã nhanh chóng lan rộng khi giá dầu tham chiếu của Mỹ vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ năm 2022. Nhiều chuyên gia cảnh báo giá dầu có thể tăng lên tới 200 USD/thùng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, gây áp lực lớn lên các ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều vào năng lượng như sản xuất phân bón và bán dẫn.
Dù vậy, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần đưa ra những quan điểm không nhất quán về tầm quan trọng của eo Hormuz. Có thời điểm ông cảnh báo sẽ tấn công các cơ sở năng lượng dân sự của Iran, bao gồm đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu chủ chốt – nếu tuyến đường không được mở lại. Tuy nhiên, trong những phát biểu khác, ông lại cho rằng đây không phải là vấn đề mang tính sống còn đối với Mỹ.
Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết chiến dịch quân sự hiện tại có thể заверш trong vài tuần, sau đó Mỹ sẽ phải đối mặt với “bài toán Hormuz”: hoặc Iran tự mở lại tuyến đường, hoặc một liên minh quốc tế, có sự tham gia của Mỹ, sẽ đảm bảo tự do hàng hải “bằng mọi cách”.
Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ hoặc một liên minh đa quốc gia có thể triển khai hoạt động hộ tống tàu chở dầu qua eo biển. Tuy nhiên, ông không coi đây là ưu tiên cấp bách, cho rằng thị trường hiện vẫn được cung ứng tương đối đầy đủ nhờ các thỏa thuận riêng lẻ giữa một số quốc gia và Iran.
Hiện khoảng 40 quốc gia, bao gồm Anh, Pháp và Canada, đã bày tỏ sẵn sàng tham gia các nỗ lực đảm bảo an toàn hàng hải tại khu vực, dù việc phối hợp vẫn đối mặt nhiều thách thức trong bối cảnh tình hình quân sự và ngoại giao liên tục biến động.
Đáng chú ý, dù mong muốn kết thúc chiến dịch nhanh chóng, Mỹ vẫn tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông. Tàu đổ bộ USS Tripoli cùng lực lượng Thủy quân Lục chiến đã được triển khai, trong khi Lầu Năm Góc đang cân nhắc điều thêm hàng nghìn binh sĩ.
Giá dầu giảm ngay lập tức
Giá dầu đã đảo chiều trong phiên giao dịch châu Á hôm 31/3, giảm bớt mức tăng trước đó, sau khi có báo cáo cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói với các phụ tá rằng ông sẵn sàng chấm dứt chiến tranh Iran mà không cần mở lại eo biển Hormuz.
Giá dầu Brent kỳ hạn tháng 5 giảm 1,22 đô la, tương đương 1,08%, xuống còn 111,56 đô la/thùng vào lúc 02:10 GMT sau khi tăng 2% vào đầu phiên giao dịch. Hợp đồng tháng 5 sẽ hết hạn vào 31/3 và hợp đồng tháng 6 được giao dịch sôi động hơn ở mức 105,76 đô la.
Giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) kỳ hạn tháng 5 của Mỹ giảm 98 cent, tương đương 0,95%, xuống còn 101,90 đô la một thùng sau khi đạt mức cao nhất kể từ ngày 9 tháng 3 trong phiên giao dịch đầu ngày.
Các nhà phân tích cho rằng sự giảm giá là phản ứng tạm thời trước viễn cảnh chiến tranh kết thúc, nhưng bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào về giá cả sẽ không xảy ra cho đến khi dòng chảy qua eo biển Hormuz được khôi phục hoàn toàn.
Hôm 30/3, ông Trump cảnh báo rằng Mỹ sẽ “phá hủy” các nhà máy năng lượng và giếng dầu của Iran nếu Tehran không mở lại tuyến đường thủy này.
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu Brent tăng 59% trong tháng 3, mức tăng hàng tháng cao nhất từ trước đến nay, trong khi giá dầu WTI tăng 58% trong tháng này, mức tăng cao nhất kể từ tháng 5 năm 2020.
“Mặc dù các tín hiệu ngoại giao vẫn còn trái chiều, nhưng thực tế cho thấy sự bất ổn sẽ tiếp tục kéo dài. Ngay cả khi tình hình giảm leo thang, việc khôi phục cơ sở hạ tầng bị hư hại cũng sẽ mất thời gian, khiến nguồn cung luôn khan hiếm”, bà Sugandha Sachdeva, người sáng lập SS WealthStreet, một công ty nghiên cứu có trụ sở tại New Delhi, cho biết.
Nhấn mạnh mối đe dọa đối với nguồn cung năng lượng vận chuyển bằng đường biển từ cuộc chiến giữa Iran và Mỹ-Israel, Tập đoàn Dầu khí Kuwait (Kuwait Petroleum Corp) hôm thứ Ba cho biết tàu chở dầu thô Al Salmi của họ, có khả năng chở tới 2 triệu thùng, đã bị tấn công bởi một vụ tấn công được cho là do Iran thực hiện tại một cảng ở Dubai. Các quan chức cũng cảnh báo về nguy cơ tràn dầu trong khu vực.
Theo dữ liệu của Kpler, xuất khẩu dầu thô của Ả Rập Xê Út đã được chuyển hướng qua eo biển này, với khối lượng dầu được chuyển hướng từ Vịnh Ba Tư đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ đạt 4,658 triệu thùng mỗi ngày vào tuần trước, tăng mạnh so với mức trung bình 770.000 thùng mỗi ngày trong tháng 1 và tháng 2.
Thiên Ân / Vietnamfinance.vn
