PHÚ YÊN – ĐẤT VÀ NGƯỜI là tập sách viết về vùng đất Phú Yên được tác giả Trần Huiền Ân dày công sưu tập tư liệu, và về cơ bản thì đây có thể được xem là tư liệu khá chính thức cho những ai đang muốn sưu tầm nghiên cứu về vùng đất này. Dữ liệu sơ thảo của sách được chuẩn bị từ năm 1996, đến năm 2019, qua nhiều lần chỉnh lý, bổ sung để được cập nhật đầy đủ, chuẩn xác.
Tác giả cho biết, là tập sách viết về đất nước – quê hương, nhưng không phải là địa chí Phú Yên, nên PHÚ YÊN – ĐẤT VÀ NGƯỜI không theo trình tự của một quyển địa chí, và tác giả không có tham vọng miêu tả, tường thuật đầy đủ mọi cảnh trí, sinh hoạt của Phú Yên kể từ thuở những lưu dân người dân Việt theo bước chân Lương Văn Chánh đến đây khai hoang, lập nghiệp rồi bước đầu thành lập dinh Phú Yên.
Tâp sách có 5 phần chính, đó là: Lược sử một vùng đất; Thiên nhiên; Đời sống kinh tế xã hội; Đời sống tinh thần; và Di tích – nhân vật.
Đáng chú ý, ở phần Lược sử một vùng đất, tập sách cung cấp khá trọn vẹn lịch sử hình thành của vùng đất Phú Yên từ năm 1558 với mốc sự kiện Nguyễn Hoàng được vua Lê Anh Tông nhà Lê trung hưng cử vào giữ chức Trấn thủ Thuận Hóa, và năm 1597 thì Nguyễn Hoàng giao Lương Văn Chánh nhiệm vụ chiêu mộ lưu dân vào tiếp tục khai khẩn, định cư lập ấp suốt dải đất từ Cù Mông đến Đèo Cả. Đây là bước đầu tiên của chúa Nguyễn trên đường phát triển, những lưu dân người Việt có mặt trên vùng đất Phú Yên.
Cũng ở phần đầu tiên của tập sách, bạn đọc có thể biết được các đơn vị hành chính của Phú yên qua các thời kỳ, từ bước đầu mở đất của Lương Văn Chánh đến thành lập dinh Phú Yên (1558-1771), giai đoạn chiến tranh Tây Sơn – Nguyễn Vương (1771-1802), trấn Phú Yên đến tỉnh Phú Yên (1802-1945), Phú Yên chín năm kháng chiến chống Pháp (1945-1954), Phú Yên 21 năm chế độ miền Nam (1954 đến tháng 4/1975), và tỉnh Phú Yên ngày nay.
Ở trang 54, tác giả có cung cấp 1 tư liệu quý giá, đó là: Phú Yên còn là nơi phái đoàn ngoại giao đầu tiên của Hoa Kỳ đến Việt Nam. Cụ thể, người Mỹ đầu tiên đặt chân đến Việt Nam là John White, vào năm 1819 – Kỷ Mão dưới triều vua Gia Long, nhưng chỉ là một thương gia với tư cách cá nhân. Đến năm 1832 – Nhâm Thìn, Minh Mạng thứ 13, một phái đoàn chính thức của Hoa Kỳ đến thăm nước Đại Nam tại Phú Yên. Phái đoàn do Edmund Roberts dẫn đầu, được tổng thống Hoa Kỳ lúc bấy giờ là Andrew Jackson ủy nhiệm.
Theo tư liệu của Robert Hopkins Miller (do Ngô Bắc dịch) thì trong bản tường trình của do Edmund Roberts thì khi đó các quan chức của ta nói bây giờ nước ta không còn gọi là An Nam như trước, mà là Việt Nam (Wietman, theo quan thoại Yuenan), và được cai trị, không phải bởi một vương (wang), mà là hoàng đế (hwang-te).
Edmund Roberts còn cho biết, khi đến Huế nếu muốn yết kiến hoàng đế phải tuân hành các nghi lễ của triều đình và chịu làm lễ ko-tow, lạy sát đầu xuống đất (ko-tow = khấu đầu).
Vũng Lấm – vịnh Xuân Đài chính là chứng nhân lịch sử. Năm 1836 – Bính Thân, phái đoàn của Edmund có trở lại Việt Nam vào vũng Trà Sơn.
Ở các phần còn lại của tập sách dày hơn 400 trang này, bạn đọc sẽ được cung cấp thêm rất nhiều thông tin bổ ích khác về sản vật, di tích, và nét đẹp văn hóa, con người của vùng đất Phú Yên.
Sách hiện có bán tại Cửa hàng sách Văn hóa Văn nghệ (88-90 Ký Con, P.Nguyễn Thái Bình, Q.1, TP.HCM), và quầy M03 – đường sách TP.HCM (đường Nguyễn Văn Bình, Q.1).
Nhà xuất bản Văn hóa – Văn nghệ xin trân trọng giới thiệu!
Thông tin về tác giả
Tác giả: Trần Huiền Ân
Sinh năm: 1937
Tên thật là Trần Sĩ Huệ, tác giả Trần Huiền Ân là một nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học, lịch sử.
Là người con của đất Phú Yên, quê ở làng Vân Hòa, tổng Sơn Xuân, huyện Sơn Hòa, tác giả Trần Huiền Ân đã có hơn 40 tác phẩm, đầu sách được xuất bản, trong đó tác phẩm đầu tiên là tập thơ Thuyền giấy do NXB Bách Khoa SG ấn hành năm 1967. Một số tác phẩm đáng chú ý dạo gần đây của ông là nghiên cứu Tục ngữ, ca dao trên Nam phong tạp chí (NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2017) và tạp luận Ăn uống nói cười & khóc (NXB Trẻ, 2018).
P.V
Theo Văn Hóa
