Hàng nghìn thợ mỏ bỏ nghề ‘cơm dương gian, việc âm phủ’

Khi vợ và hai con gái chuẩn bị đi ngủ cũng là lúc thợ lò Phùng Văn May rời nhà, bắt đầu hành trình 12 giờ may rủi quen thuộc đã 5 năm nay.

Ngồi xe công ty một tiếng, anh và các đồng nghiệp tiếp tục đi bộ một tiếng nữa vào mỏ than Hà Lầm làm việc lúc nửa đêm.

Bữa cơm đoàn tụ của gia đình thợ lò Phùng Văn May. Ảnh: Minh Cương

Không gian làm việc của anh May là đường hầm đen hun hút, dài hàng cây số. Càng vào sâu, ôxy càng ít, khí độc càng nhiều. Trước khi đưa công nhân vào, thợ kỹ thuật đã phải hút hết khí mê tan trong hầm ra. Đã có nhiều vụ nổ sập hầm chôn vùi các công nhân chỉ vì ai đó sơ xuất để sót khí mê tan hoặc khí độc bất ngờ bục ra từ một vỉa quặng. Thuốc lá, điện thoại di động là những thứ cấm kỵ… Nguyên tắc an toàn này anh May thuộc lòng từ ngày mới vào nghề.

Công việc của người đàn ông 30 tuổi này là tìm vị trí đặt thuốc nổ, phá những vỉa than. Anh phải khoan thăm dò, dùng kinh nghiệm xác định điểm an toàn. Trước khi kích nổ, vòm hầm được chằng chống kỹ lưỡng bằng các khung sắt thép, công nhân tìm chỗ nấp an toàn.

“Chỉ cần một cục than như nắm tay văng trúng khi nổ mìn có thể gãy tay chân như chơi. Nguy hiểm nhất khi lò bị sập, bục túi nước hoặc ngạt khí… không chạy kịp thì mất mạng, còn tai nạn là chuyện bình thường”, anh May kể.

Dù đeo khẩu trang dày, nhưng khoảng 20 phút, anh lại trở ra ngoài để lấy dưỡng khí và nhổ những bụi than bám đầy trong mũi, miệng.

Nếu cách đây 5 năm, để có được công việc như anh May, nhiều người phải cạnh tranh chật vật. Mức lương công nhân mỏ 10 triệu so với lương công nhân tập đoàn điện tử nước ngoài 7 triệu khiến nghề than rất “hot” với thanh niên Quảng Ninh và các tỉnh phía Bắc. Còn bây giờ, Công ty than Hà Lầm nơi anh làm việc liên tục đăng tuyển mà vẫn thiếu người.

Ngành than không chỉ ngày càng khó tuyển người mà còn đối diện với làn sóng bỏ việc.

Anh May là một trong hơn 28.000 thợ lò vẫn bám trụ bởi “bốn miệng ăn đều trông chờ vào đồng lương của tôi, chưa kể khoản nợ ngân hàng 200 triệu đồng xây nhà”.

Anh nhẩm tính mỗi tháng trả góp ngân hàng khoảng 4 triệu đồng, tiền hai con ăn học, sinh hoạt phí tằn tiện cũng 5 triệu đồng nữa nên mức lương 10 triệu không thấm vào đâu. “Hàng tháng, tôi thường xin ứng trước lương thêm 2 triệu đồng”.

“Với lại, nếu ai cũng bỏ nghề thì ngành than làm gì còn công nhân nữa”, anh hồn nhiên.

Bỏ việc hàng loạt

Sau hơn 11 năm gắn bó với Công ty than Quang Hanh, anh Đỗ Văn Long (36 tuổi) thợ lò bậc 5/6 đã “dứt áo” về quê tìm việc khác. Một tháng làm khoảng 25 công, lương anh Long được hơn 8 triệu đồng.

Vài năm trước, thu nhập trung bình của thợ lò như anh Long khoảng trên 13 triệu. Theo thời gian, mức thu nhập này không tăng mà giảm xuống, trong khi nhiều khu công nghiệp mọc lên, người lao động có thêm lựa chọn.

“Công ty than Quang Hanh đang khai thác xuống mức âm 170 so với mực nước biển. Đi bộ từ cửa lò xuống nơi khai thác mất hơn 3 km, sau này còn sâu hơn nữa. Quanh năm làm việc dưới lòng đất, tôi muốn đổi nghề để được hít thở không khí bên ngoài”, anh Long tâm sự.

Ca làm việc thuộc phân xưởng đào lò 8 của anh Long có 20 người thì 10 người đã bỏ việc.

Một đường hầm, nơi làm việc quen thuộc của các công nhân ngành than.

Bằng lòng với hiện tại là ở nhà chăm sóc hai con nhỏ, phụ vợ làm nông nghiệp, anh nghĩ một thời gian nữa sẽ tìm việc khác, “lương thấp hơn nghề thợ lò cũng được miễn sao gần nhà, đỡ vất vả”.

Năm 2016, Công đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam thống kê số thợ lò bỏ việc là 1.121 người. Sang 2017, chỉ tính 6 tháng đầu năm đã có 1.136 thợ lò bỏ việc, chưa kể hàng trăm thợ cơ điện hầm lò nộp đơn xin nghỉ.

“Từ đầu năm đến nay, thợ lò ở công ty tôi bỏ việc rất nhiều, chủ yếu là công nhân mới, thâm niên 5 năm trở xuống. Những người từ 10 năm trở lên thì cố bám để đợi về hưu”, anh Nam – Công ty than Dương Huy nói.