Hà Nội phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm

UBND thành phố Hà Nội vừa có Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Đây là đồ án chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với định hướng phát triển lâu dài của Thủ đô.

Với tư duy quy hoạch mở, đa trung tâm, đa tầng không gian, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh quốc tế và giữ vai trò hạt nhân phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng cũng như khu vực phía Bắc.

Định hình không gian phát triển mới cho Thủ đô

Theo Quyết định vừa được phê duyệt, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội được xây dựng với tầm nhìn dài hạn 100 năm, chia thành các giai đoạn phát triển đến năm 2035, 2045, 2065 và 2085.

Điểm nhấn đáng chú ý của đồ án là quan điểm phát triển Thủ đô theo mô hình “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”, lấy con người làm trung tâm, đồng thời đặt văn hóa ở vị trí cốt lõi trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển. Phát triển Thủ đô nhanh, bền vững, thông minh, hiện đại, bao trùm gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu; giữ vững quốc phòng, an ninh, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Quy hoạch xác định Hà Nội phát triển ổn định theo không gian phát triển mở, cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy Sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hoá chủ đạo; gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Trung du và miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế; Bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, chủ động ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu; Phát triển theo hướng phù hợp điều kiện tự nhiên và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Thủ đô đóng vai trò điều phối trung tâm kiểm soát các vấn đề ô nhiễm môi trường vùng.

Theo định hướng này, Hà Nội không chỉ phát triển theo chiều ngang mà còn mở rộng mạnh về không gian ngầm, không gian trên cao và hệ sinh thái đô thị số. Thành phố sẽ hình thành cấu trúc phát triển liên kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du và miền núi phía Bắc cũng như các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Một trong những mục tiêu lớn của quy hoạch là xây dựng Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại; là trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính, giáo dục, y tế và nghiên cứu phát triển có vị thế trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Theo lộ trình quy hoạch, đến năm 2035, tỉ lệ đất xây dựng đô thị sẽ chiếm khoảng 40-45% diện tích tự nhiên. Đến năm 2045, tỉ lệ này tăng lên 45-50%, phát triển theo mô hình “nén – xanh”. Đến năm 2065, tỉ lệ đất xây dựng đô thị đạt khoảng 55-60%, trong khi quỹ đất còn lại được bảo vệ để duy trì hành lang xanh, diện tích rừng và không gian sinh thái của Thủ đô.

Đáng chú ý, quy hoạch cũng lần đầu tiên đưa ra định hướng khai thác không gian đa tầng với quy mô lớn. Không gian ngầm được chia thành nhiều cấp độ phục vụ giao thông, hạ tầng kỹ thuật, lưu trữ nước ngầm và các công trình chiến lược.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2045, tỉ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực đô thị trung tâm đạt tối thiểu 20% diện tích đất; đến năm 2065 đạt khoảng 40%.

Không gian trên cao cũng được nghiên cứu khai thác mạnh tại các khu vực TOD và các hành lang vành đai, hình thành các tổ hợp cao tầng mật độ lớn nhằm tiết kiệm quỹ đất. Hà Nội đồng thời nghiên cứu phát triển các mô hình vận tải tương lai như taxi bay, thiết bị bay không người lái và các nền tảng giám sát đô thị thông minh.

Hạ tầng giao thông và TOD trở thành động lực phát triển

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, giao thông tiếp tục được xác định là một trong những đột phá chiến lược.

Theo định hướng được phê duyệt, Hà Nội sẽ phát triển hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại, kết nối nội vùng, liên vùng và quốc tế; thúc đẩy vận tải đa phương thức, kết nối hiệu quả đường bộ, đường sắt, hàng không và đường thủy.

Thành phố đặt mục tiêu đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm quốc gia, hệ thống vành đai, các trục hướng tâm và đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị.

Đáng chú ý, Hà Nội sẽ nghiên cứu đầu tư các tuyến đường sắt đô thị kết nối với các địa phương trong vùng Thủ đô và vùng đồng bằng sông Hồng như Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên…

Một trong những nội dung mới mang tính chiến lược là phát triển đô thị theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) – phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.

Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ hình thành khoảng 5-10 trung tâm TOD cấp quốc gia, liên vùng; khoảng 20-30 trung tâm TOD cấp thành phố và từ 120-150 điểm TOD cấp khu vực.

Các khu TOD sẽ trở thành hạt nhân phát triển đô thị mới, gắn với các tuyến đường sắt đô thị, trung tâm thương mại, dịch vụ và không gian công cộng quy mô lớn.

Bên cạnh đó, thành phố cũng quy hoạch Cảng hàng không thứ hai của vùng Thủ đô tại khu vực phía Nam, thuộc khu vực xã Ứng Hòa, Chuyên Mỹ, với định hướng trở thành cảng hàng không quốc tế công suất 30-50 triệu khách/năm.

Theo định hướng, sân bay này sẽ phát triển theo mô hình “đô thị sân bay”, kết nối với hệ thống logistics, thương mại và dịch vụ hiện đại. Đồng thời, sân bay Hòa Lạc và Gia Lâm cũng được nghiên cứu khai thác theo mô hình lưỡng dụng.

Quy hoạch cũng đặt Hà Nội vào vị trí trung tâm của các hành lang kinh tế quốc tế kết nối với Trung Quốc và Lào.

Trong đó có các tuyến hành lang kinh tế Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh; Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh; Hà Nội – Thái Nguyên – Cao Bằng; Điện Biên – Sơn La – Hòa Bình – Hà Nội.

Theo các chuyên gia quy hoạch, đây là cơ sở để Hà Nội mở rộng không gian phát triển, nâng cao vai trò trung tâm logistics, thương mại và đổi mới sáng tạo của khu vực phía Bắc.

Xây dựng “Thành phố sáng tạo” mang bản sắc văn hiến

Không chỉ tập trung vào phát triển hạ tầng và kinh tế, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm dành dung lượng lớn cho vấn đề bảo tồn văn hóa và xây dựng bản sắc đô thị.

Quy hoạch xác định “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt quá trình phát triển. Theo định hướng này, Hà Nội sẽ phát triển thành “Thành phố sáng tạo” của khu vực châu Á; là trung tâm văn hóa, du lịch lớn có sức cạnh tranh quốc tế.

Thành phố sẽ tập trung bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, đặc biệt là các di sản đã được UNESCO ghi danh, các di tích quốc gia đặc biệt và không gian văn hóa truyền thống.

Đáng chú ý, quy hoạch đưa ra định hướng nghiên cứu đề xuất UNESCO công nhận thêm nhiều không gian di sản mới như làng nghề Bát Tràng, quần thể di tích Cổ Loa, quần thể thắng cảnh Hương Sơn, cầu Long Biên, khu di tích K9 – Đá Chông…

Cùng với đó, Hà Nội sẽ nghiên cứu mở rộng và phục dựng không gian lịch sử của Văn Miếu – Quốc Tử Giám; kết nối các không gian văn hóa tiêu biểu của Thủ đô thành hệ thống liên hoàn.

Nhiều thiết chế văn hóa mới cũng sẽ được đầu tư trong thời gian tới như các trung tâm biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, không gian sáng tạo, bảo tàng, thư viện, trường quay hiện đại.

Theo quy hoạch, các bảo tàng không chỉ là nơi trưng bày hiện vật mà còn trở thành không gian giáo dục, nghiên cứu và trải nghiệm văn hóa cho cộng đồng.

Song song với phát triển văn hóa, Hà Nội tiếp tục đặt mục tiêu xây dựng đô thị xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Quy hoạch nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt hành lang xanh, hệ thống mặt nước, không gian thoát lũ và hệ sinh thái tự nhiên. Các hoạt động đầu tư, xây dựng ven sông phải bảo đảm quy định về thoát lũ, bảo vệ dòng chảy và giữ gìn cảnh quan sinh thái.

Quản trị đô thị bằng dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là định hướng chuyển mạnh sang mô hình quản trị đô thị số.

Theo đó, Hà Nội sẽ xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu không gian đô thị 3D và bản sao số (Digital Twin) để phục vụ công tác lập, thẩm định và quản lý quy hoạch theo thời gian thực.

Thành phố cũng sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong giám sát biến động đất đai, trật tự xây dựng, hạ tầng kỹ thuật và quản lý phát triển đô thị. Đây được xem là bước chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu số.

Quy hoạch cũng yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý đầu tư tập trung, kết nối liên ngành để cung cấp thông tin minh bạch về các dự án đầu tư trên địa bàn.

Theo quyết định được phê duyệt, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm sẽ là căn cứ để lập, thẩm định, điều chỉnh các quy hoạch ngành, quy hoạch đô thị và nông thôn trong thời gian tới.

Sở Quy hoạch – Kiến trúc được giao chủ trì tổ chức công bố quy hoạch, xây dựng kế hoạch triển khai và rà soát toàn bộ các quy hoạch, dự án hiện có để bảo đảm phù hợp với định hướng phát triển mới.

UBND thành phố Hà Nội cũng yêu cầu quá trình triển khai phải bảo đảm không hợp thức hóa sai phạm; các dự án đang bị thanh tra, kiểm tra hoặc liên quan đến kết luận kiểm toán chỉ được tiếp tục thực hiện sau khi hoàn thành đầy đủ các yêu cầu xử lý theo quy định.

Giới chuyên gia đánh giá, việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là bước đi mang tính chiến lược, mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho Thủ đô.

Không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt về hạ tầng, giao thông hay đô thị hóa, đồ án còn đặt nền móng cho mô hình phát triển dài hạn dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và công nghệ số.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước áp lực lớn về dân số, hạ tầng và môi trường, việc xây dựng một quy hoạch dài hạn, có tính tích hợp cao được kỳ vọng sẽ giúp Thủ đô phát triển bền vững hơn, giữ gìn bản sắc văn hiến nhưng vẫn đủ sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới.

Thùy Chi / Báo Chính Phủ