Việc luật hóa hành vi trốn thuế tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đồng thời giúp người nộp thuế chủ động tuân thủ pháp luật.
10 hành vi trốn thuế được luật hóa rõ ràng
Từ hôm nay (1/7), Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, trong đó quy định trực tiếp 10 hành vi bị coi là trốn thuế, thay vì chủ yếu được quy định tại các văn bản dưới luật như trước đây.
Theo đó, 10 hành vi bị xác định là trốn thuế bao gồm:
1. Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn trong trường hợp dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của luật này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.
2. Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
3. Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế.
4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế, làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn hoặc không phải nộp.
5. Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.
6. Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định.
7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
8. Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế.
9. Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế.
10. Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.
Có thể thấy, các hành vi nêu trên tập trung vào những nhóm vi phạm phổ biến trong thực tiễn quản lý thuế như không kê khai đầy đủ doanh thu, gian lận trong sử dụng hóa đơn, chứng từ, phản ánh không đúng bản chất giao dịch hoặc lợi dụng chính sách miễn, giảm, ưu đãi thuế để giảm nghĩa vụ thuế. Đây cũng là những hành vi cơ quan thuế thường xuyên phát hiện qua công tác thanh tra, kiểm tra và phân tích dữ liệu.
Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch
So với Luật Quản lý thuế năm 2019, điểm mới đáng chú ý trong Luật Quản lý thuế năm 2025 là các hành vi trốn thuế đã được quy định trực tiếp trong luật.
Trước đây, Luật Quản lý thuế năm 2019 chủ yếu quy định nguyên tắc xử lý đối với hành vi trốn thuế, còn việc xác định cụ thể từng hành vi chủ yếu được quy định tại các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế.
Theo các chuyên gia kinh tế, việc quy định cụ thể các hành vi bị coi là trốn thuế góp phần nâng cao hiệu lực quản lý, chống thất thu ngân sách, đồng thời tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và khuyến khích người nộp thuế thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định.
Việc xác định rõ các hành vi trốn thuế giúp cơ quan thuế có cơ sở áp dụng thống nhất các biện pháp quản lý rủi ro, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đây cũng là căn cứ để thực hiện truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu của tội trốn thuế theo quy định của pháp luật hình sự.
Với người nộp thuế, việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp người nộp thuế chủ động tuân thủ pháp luật mà còn hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý và mức xử phạt đi kèm.
Quy định mới đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc tuân thủ các quy định về đăng ký, kê khai thuế, sử dụng hóa đơn, chứng từ và hạch toán kế toán.
Khi cơ quan thuế tăng cường quản lý trên nền tảng dữ liệu điện tử, việc kê khai trung thực, lưu trữ chứng từ hợp pháp và thực hiện đúng quy định về ưu đãi thuế sẽ giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh nhận định, việc quy định cụ thể 10 hành vi bị coi là trốn thuế giúp tạo ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn trong công tác quản lý thuế.
Trước đây, một số hành vi có thể gây tranh cãi trong quá trình xác định vi phạm. Nhưng khi được luật hóa chi tiết, cả cơ quan thuế và người nộp thuế đều có chung căn cứ để thực hiện và giám sát. Điều này góp phần tăng tính răn đe, đồng thời bảo đảm việc xử lý vi phạm được thống nhất, công bằng.
Đối với người nộp thuế, quy định rõ ràng cũng giúp nâng cao ý thức tuân thủ, xem xét lại hành vi của mình. Cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc kê khai, sử dụng hóa đơn, lưu trữ chứng từ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, thay vì chỉ quan tâm đến việc nộp thuế đúng hạn.
Chuyên gia cũng chỉ ra rằng, trong bối cảnh nền kinh tế số và giao dịch điện tử đang phủ sóng mạnh mẽ, việc chuẩn hóa các quy định sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý. Hệ thống thông minh của cơ quan thuế có thể dễ dàng quét dữ liệu, phân tích các chỉ số tài chính để phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro, từ đó kịp thời ngăn chặn các hành vi gian lận ngay từ giai đoạn đầu.
Minh Anh / Vietnamfinance.vn
