Chính phủ đề xuất Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên, Bảo Hà – Lai Châu và Quảng Ngãi – Kon Tum, với tổng chiều dài khoảng 430,5km, sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 162.000 tỷ đồng. Các dự án dự kiến khởi công từ năm 2027, cơ bản hoàn thành vào năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.
Tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, Chính phủ đã có Tờ trình số 994/TTr-CP gửi Quốc hội về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc gồm Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên, Bảo Hà – Lai Châu và Quảng Ngãi – Kon Tum.
Ba tuyến cao tốc dài hơn 430km, vốn đầu tư hơn 162.000 tỷ đồng
Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội, tổng chiều dài đầu tư của 3 dự án khoảng 430,5km, được xây dựng với quy mô 4 làn xe cao tốc, tốc độ thiết kế 80 – 100km/h.
Trong đó, dự án đường bộ cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, có chiều dài khoảng 179,5km, sơ bộ tổng mức đầu tư 63.120 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương.
Dự án dự kiến sử dụng khoảng 2.230ha đất, trong đó diện tích rừng đề xuất chuyển mục đích sử dụng khoảng 325,53ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sơ bộ khoảng 8.958 tỷ đồng.
Đối với dự án đường bộ cao tốc Bảo Hà – Lai Châu, giai đoạn này đầu tư đoạn Bảo Hà – Tân Phong dài khoảng 119km, với sơ bộ tổng mức đầu tư 50.990 tỷ đồng.
Trong cơ cấu nguồn vốn, ngân sách trung ương dự kiến bố trí 48.986 tỷ đồng, ngân sách tỉnh Lai Châu khoảng 2.004 tỷ đồng.
Dự án có nhu cầu sử dụng đất khoảng 945,83ha, trong đó diện tích rừng dự kiến chuyển mục đích sử dụng khoảng 120,4ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sơ bộ khoảng 6.373 tỷ đồng.
Trong khi đó, dự án đường bộ cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum có chiều dài khoảng 132km, sơ bộ tổng mức đầu tư 48.283 tỷ đồng.
Nguồn vốn đầu tư dự kiến gồm 46.236 tỷ đồng ngân sách trung ương và 2.047 tỷ đồng ngân sách địa phương.
Dự án dự kiến sử dụng khoảng 1.407ha đất, trong đó diện tích rừng cần chuyển mục đích sử dụng khoảng 709ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sơ bộ khoảng 3.725 tỷ đồng.
Tính chung cả 3 dự án, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng.
Chính phủ cho biết đã dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương trong giai đoạn 2026 – 2030 để cơ bản hoàn thành 3 dự án vào năm 2030.
Về tiến độ, các dự án dự kiến triển khai công tác chuẩn bị đầu tư trong giai đoạn 2026 – 2027; thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng từ năm 2027; cơ bản hoàn thành vào năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.
Chính phủ cũng đề xuất phân chia 3 dự án thành 14 dự án thành phần, gồm các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xây dựng đường cao tốc nhằm tạo điều kiện triển khai đồng thời, rút ngắn thời gian thực hiện.
Đề xuất 5 cơ chế đặc thù
Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt đối với 3 dự án.
Các cơ chế tập trung vào thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; áp dụng hình thức chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch có liên quan và quản lý bãi đổ chất thải rắn xây dựng.
Theo Chính phủ, việc áp dụng các cơ chế này nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án quan trọng quốc gia, bảo đảm tiến độ thực hiện và hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư.
Trình bày thẩm tra chủ trương đầu tư các dự án, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết cơ bản nhất trí với sự cần thiết đầu tư, cho rằng các tuyến cao tốc có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, tăng cường kết nối vùng và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tổng mức đầu tư, phương án bố trí vốn và tiến độ thực hiện, đặc biệt là khả năng cân đối nguồn vốn trong giai đoạn 2026 – 2030 và phần vốn chuyển tiếp sau năm 2030.
Đối với cao tốc Bảo Hà – Lai Châu, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cân nhắc sử dụng ngân sách trung ương để bố trí toàn bộ vốn thực hiện dự án, nhằm giảm áp lực cân đối ngân sách cho tỉnh Lai Châu, tạo điều kiện để địa phương dành nguồn lực đầu tư các tuyến đường kết nối.
Đối với cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ tính khả thi của phương án bố trí vốn theo từng giai đoạn, nhất là phần vốn dự kiến bố trí sau năm 2030, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ trong giải phóng mặt bằng, thi công và khai thác toàn tuyến.
Với cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý việc mở rộng phạm vi chỉ định thầu đối với toàn bộ các gói thầu, nhất là những gói thầu xây lắp tuyến chính có giá trị lớn.
Theo đó, cơ quan thẩm tra đề nghị thực hiện đấu thầu theo quy định đối với các gói thầu có đủ điều kiện cạnh tranh; chỉ áp dụng hình thức chỉ định thầu trong những trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục tối ưu phương án hướng tuyến, hạn chế tối đa diện tích rừng tự nhiên phải chuyển mục đích sử dụng, nhất là rừng phòng hộ đầu nguồn; đồng thời quan tâm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bảo đảm ổn định đời sống và sinh kế của người dân bị ảnh hưởng.
Trên cơ sở các nội dung trình Quốc hội, Chính phủ kiến nghị Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư 3 dự án và giao Chính phủ tổ chức triển khai thực hiện, bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư theo đúng quy định của pháp luật.
Hoàng Hùng / Vietnamfinance.vn
