Phố Wall từng hân hoan khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lựa chọn ông Scott Bessent đứng đầu Bộ Tài chính Mỹ. Nhưng giờ đây, cựu nhà quản lý quỹ đầu cơ đang phải đối mặt với thử thách từ chính thị trường từng góp phần đưa ông lên vị trí quyền lực này.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent vừa khiến giới giao dịch bất ngờ với kế hoạch mua lại trái phiếu nhằm kéo giảm lãi suất mà chính phủ liên bang phải trả cho các khoản nợ dài hạn.
Động thái này ban đầu kích hoạt một đợt tăng giá ngắn trên thị trường trái phiếu, kéo lợi suất xuống khỏi vùng cao nhất trong gần hai thập kỷ. Tuy nhiên, hiệu ứng nhanh chóng phai nhạt, khiến các nhà giao dịch tiếp tục đặt câu hỏi về bước đi tiếp theo của ông Bessent, người từng úp mở rằng mình còn một “bộ công cụ lớn” để ứng phó với những vấn đề trên thị trường.
Thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ là huyết mạch của hệ thống tài chính toàn cầu. Nếu nhà đầu tư mất niềm tin vào khả năng quản lý nợ của Bộ Tài chính, Washington không chỉ khó ổn định thị trường trong những giai đoạn căng thẳng mà còn có thể phải đối mặt với chi phí vay cao hơn.
Một số đồng minh lâu năm của ông Bessent, trong đó có ông trùm Phố Wall Stanley Druckenmiller, đã chỉ trích kế hoạch mua lại trái phiếu. Họ cho rằng động thái này có thể phản tác dụng, đẩy chi phí vay lên cao, làm suy yếu các rào cản đối với tình trạng chi tiêu quá mức của chính phủ và về lâu dài làm xói mòn niềm tin vào tài sản nợ của Mỹ.
Ông Mohamed El-Erian, giáo sư tại Trường Wharton và cố vấn kinh tế trưởng tại Allianz, nói với Politico rằng các nhà đầu tư thời gian qua vẫn sẵn sàng bỏ qua những chính sách tài khóa và thương mại của Washington nhờ tăng trưởng khu vực tư nhân và lợi nhuận doanh nghiệp mạnh mẽ. Tuy nhiên, điều đó không được đảm bảo nếu Bộ Tài chính tiếp tục can thiệp vào thị trường nợ trong thời điểm thị trường tương đối ổn định.
“Tôi lo lắng. Việc can thiệp vào thị trường trái phiếu sẽ đưa chúng ta đến một tình thế khác nếu điều đó tiếp diễn”, ông El-Erian, người từng đánh giá tích cực về năng lực hoạch định chính sách của ông Bessent, nói.
Đối mặt những sức ép ngày càng lớn trên thị trường
Thách thức của Bộ trưởng Bessent không chỉ nằm ở thị trường trái phiếu. Ông hiện đồng thời phải xử lý nhiều vấn đề về tài chính, tiền tệ, kinh tế và đối ngoại, trong khi đội ngũ nhân sự chính thức của Bộ Tài chính đang bị thu hẹp.
Đầu tuần qua, ông Bessent đưa ra những cảnh báo mới đối với các quốc gia làm ăn với Iran trong một thông báo được gọi là “ngày D kinh tế”. Động thái này diễn ra khi thị trường tiếp tục đánh giá tác động dài hạn của cuộc xung đột đã làm đảo lộn thị trường dầu mỏ.
Ông Bessent từng sử dụng lợi suất trái phiếu kho bạc dài hạn – yếu tố quan trọng quyết định lãi suất thế chấp và nhiều khoản vay tiêu dùng – như một thước đo cho hiệu quả chương trình nghị sự kinh tế của Tổng thống Trump. Nhưng lợi suất dài hạn của Mỹ đang chịu sức ép từ nhiều phía.
Chính sách giảm thuế và tăng chi tiêu của Washington làm dấy lên nghi ngờ về khả năng Mỹ kiểm soát tình hình tài chính công. Trong khi đó, đồng yên suy yếu so với USD khiến thị trường lo ngại Nhật Bản có thể bán trái phiếu kho bạc Mỹ để hỗ trợ đồng nội tệ, qua đó đẩy chi phí vay của Washington lên cao.
Ông Bessent cũng lưu ý rằng làn sóng phát hành trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt liên quan đến ngành trí tuệ nhân tạo, đang tạo thêm sức ép cạnh tranh trên thị trường nợ dài hạn.
Cuộc chiến kinh tế với Iran lại tạo thêm một áp lực khác. Việc Mỹ đe dọa trừng phạt các quốc gia và doanh nghiệp làm ăn với Tehran có thể góp phần đẩy giá dầu lên cao, làm gia tăng lạm phát và qua đó gây sức ép lên lợi suất trái phiếu dài hạn.
Những động thái ban đầu của Bộ Tài chính nhằm củng cố đồng yên và giữ lợi suất dài hạn ở mức thấp từng tạo ra hiệu ứng tích cực trên thị trường. Tuy nhiên, những hiệu ứng này nhanh chóng biến mất, khiến cơ quan này đứng trước sức ép phải làm nhiều hơn.
Cựu Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen cảnh báo những biện pháp can thiệp như vậy hiếm khi tạo ra tác động lâu dài nếu không đi kèm một cam kết sâu sắc hơn về thay đổi chính sách nền tảng.
Trong khi đó, Nhà Trắng vẫn bảo vệ ông Bessent. Tổng thống Trump ca ngợi “khả năng nhạy bén bẩm sinh” của ông trong việc điều hành thị trường trái phiếu, còn người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai gọi ông Bessent là “bậc thầy của các thị trường tài chính” và một trong những Bộ trưởng Tài chính có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử hiện đại.
Các đồng minh của ông Bessent cũng cho rằng những lo ngại về chương trình mua lại trái phiếu là quá mức. Ông Joe Lavorgna, nhà kinh tế trưởng tại SMBC Americas và từng là trợ lý cấp cao của ông Bessent, cho rằng lợi suất đang tăng trên toàn cầu, trong khi chương trình mua lại có thể cải thiện hoạt động của thị trường và gia tăng nhu cầu đối với trái phiếu kho bạc.
“Bộ công cụ lớn” có thực sự hiệu quả?
Tuần trước, Bộ Tài chính thông báo sẽ mua lại một lượng lớn trái phiếu của chính mình trong các đợt mua lại định kỳ, nhằm loại bỏ những chứng khoán nợ cũ của Mỹ ít được giao dịch.
Điểm bất thường là thông báo được đưa ra chỉ vài tuần sau khi Bộ Tài chính công bố báo cáo cập nhật hàng quý về kế hoạch vay nợ. Điều này tạo cảm giác rằng cơ quan này đang phản ứng trước diễn biến của thị trường, dù chưa xuất hiện tình trạng rối loạn đủ nghiêm trọng để đòi hỏi một biện pháp chính sách khẩn cấp.
Đầu tuần qua, hãng tin CNBC dẫn lời hai quan chức cấp cao của Bộ Tài chính, cho hay cơ quan này đang cân nhắc sử dụng tiền mặt trong tài khoản ngân hàng để thực hiện mua lại trái phiếu, thay vì chỉ thay thế các khoản nợ dài hạn cũ bằng những khoản vay ngắn hạn mới.
Theo kịch bản này, Bộ Tài chính sẽ trả lại một phần số tiền đã vay, sử dụng một phần trong khoảng 950 tỷ USD đang nằm trong tài khoản tiền gửi của Bộ tại Fed – nơi chính phủ Mỹ thực hiện nhiều khoản thanh toán chi tiêu.
Cách làm này phần nào gợi nhớ đến những biện pháp mà Fed từng sử dụng trong các giai đoạn suy thoái, khi ngân hàng trung ương mua trái phiếu chính phủ Mỹ để kéo giảm lợi suất dài hạn. Tuy nhiên, Fed có thể tạo thêm tiền để can thiệp vào thị trường, còn Bộ Tài chính chỉ có một lượng tiền mặt hữu hạn để sử dụng.
Đây chính là giới hạn khiến thị trường đặt câu hỏi về “bộ công cụ lớn” mà ông Bessent từng nhắc tới.
Với một Bộ trưởng từng được Phố Wall kỳ vọng sẽ mang lại sự ổn định cho thị trường, đây có thể là phép thử quan trọng nhất đối với uy tín của ông Bessent: liệu ông có thể thuyết phục thị trường rằng Washington vẫn kiểm soát được chi phí vay và thị trường trái phiếu lớn nhất thế giới, hay chính những nỗ lực can thiệp của ông sẽ khiến nhà đầu tư đòi hỏi một mức lợi suất cao hơn để nắm giữ nợ Mỹ.
