Những ‘luật chơi’ đầu tiên của thị trường tài sản mã hoá Việt Nam

Tại Hội nghị “Sản phẩm mới và Định hướng phát triển thị trường” năm 2026 với chủ đề “Tài sản mã hoá và tương lai thị trường tài sản số” diễn ra sáng nay 5/6, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hoá, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã cập nhật những thông tin pháp lý mới nhất liên quan đến thị trường tài sản mã hoá tại Việt Nam.

Khung pháp lý cho tài sản mã hóa hình thành với tốc độ chưa từng có

Theo ông Tô Trần Hòa, chỉ trong chưa đầy một năm, kể từ tháng 9/2025 đến nay, Việt Nam đã xây dựng được một khung pháp lý tương đối toàn diện cho thị trường tài sản mã hoá. Trong khoảng thời gian ngắn này, cơ quan quản lý đã ban hành 2 luật, 1 nghị quyết và 3 thông tư, điều chỉnh các hoạt động phát hành, giao dịch, kế toán, kiểm toán và thuế đối với tài sản mã hoá.

Dấu mốc đầu tiên là Nghị quyết số 05/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 9/9/2025, đặt nền móng cho việc hình thành một thị trường giao dịch tài sản mã hóa có kiểm soát.

Tiếp đó, Luật Công nghiệp Công nghệ số (Luật số 71/2025/QH15) lần đầu tiên đưa các khái niệm tài sản số, tài sản mã hoá và tài sản ảo vào hệ thống pháp luật Việt Nam. Đáng chú ý, luật đã thừa nhận đây là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.

“Đây là lần đầu tiên tài sản số, tài sản mã hoá được pháp luật ghi nhận là tài sản. Điều đó đồng nghĩa với việc quyền sở hữu của nhà đầu tư sẽ được pháp luật bảo vệ”, ông Hòa nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Luật Đầu tư số 43 cũng tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp đăng ký ngành nghề kinh doanh có điều kiện và tham gia thị trường tài sản mã hoá trong giai đoạn thí điểm.

Mới đây, Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý bằng việc ban hành 3 thông tư. Trong đó, một thông tư quy định về chế độ kế toán, kiểm toán đối với các tổ chức tham gia thị trường; hai thông tư còn lại hướng dẫn chính sách thuế, bao gồm đối tượng chịu thuế, mức thuế và phương thức thu thuế đối với các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh tài sản mã hoá.

Theo lãnh đạo UBCKNN, chính sách hiện nay hướng tới 4 mục tiêu lớn. Thứ nhất là thiết lập khung pháp lý cơ bản để hình thành thị trường tài sản mã hoá tại Việt Nam. Thứ hai là thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phục vụ phát triển kinh tế số. Thứ ba là đưa thị trường này vào khuôn khổ phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ vũ khí hủy diệt hàng loạt. Cuối cùng là đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như FATF, FSB và IOSCO.

“Trong bối cảnh Việt Nam đang nằm trong danh sách xám về phòng, chống rửa tiền, việc hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản mã hoá được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện tiêu chuẩn và xếp hạng của Việt Nam trong thời gian tới”, ông Tô Trần Ho cho hay.

Chỉ nhà đầu tư nước ngoài được tham gia đợt phát hành

Liên quan đến hoạt động phát hành tài sản mã hoá, ông Tô Trần Hòa cho biết Nghị quyết số 05 quy định tài sản cơ sở phải là tài sản thực, được kiểm toán và định giá đầy đủ, đồng thời không bao gồm chứng khoán và tiền pháp định.

Theo định hướng của UBCKNN, đối với các tài sản cơ sở có phát sinh quyền sở hữu hoặc chuyển quyền sở hữu, tổ chức phát hành phải xin ý kiến từ cơ quan quản lý chuyên ngành tương ứng.

Ví dụ, nếu tài sản cơ sở là hàng hóa như bạc, đồng hoặc các loại nguyên liệu khác, doanh nghiệp cần tham vấn Bộ Công Thương. Đối với bất động sản, việc phát hành phải có ý kiến của cơ quan quản lý lĩnh vực liên quan. Trong khi đó, các tài sản không làm phát sinh quyền sở hữu sẽ không phải thực hiện thủ tục này.

Về chủ thể phát hành, tổ chức phát hành bắt buộc phải là doanh nghiệp Việt Nam, được thành lập dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Theo ông Hòa, đây là quy định khá cởi mở, góp phần tạo điều kiện thu hút dòng vốn từ nước ngoài vào Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội để nguồn vốn trong nước tiếp cận thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, trong giai đoạn đầu triển khai, chỉ nhà đầu tư nước ngoài được phép tham gia mua các tài sản mã hoá phát hành mới.

“Đối với nhà đầu tư trong nước, trước mắt chúng tôi chưa cho phép tham gia hoạt động phát hành”, ông Hòa cho biết.

Không bắt buộc chuyển tài sản mã hoá về Việt Nam, nhưng phải giao dịch qua VASP

Một nguyên tắc quan trọng khác là toàn bộ hoạt động giao dịch sau phát hành phải được thực hiện thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá (VASP) đã được cấp phép sau 6 tháng kể từ thời điểm tổ chức cung cấp dịch vụ đầu tiên được cấp phép hoạt động.

Theo ông Tô Trần Nhà, nhà đầu tư sẽ không bị xử phạt nếu không chuyển tài sản mã hoà đang nắm giữ về hệ thống trong nước.

“Nhà đầu tư hoàn toàn có thể tiếp tục lưu giữ tài sản tại ví cá nhân. Tuy nhiên, khi phát sinh giao dịch thì phải thực hiện thông qua các VASP được cấp phép tại Việt Nam”, ông nói.

“Nhà đầu tư hoàn toàn có thể tiếp tục lưu giữ tài sản tại ví cá nhân. Tuy nhiên, khi phát sinh giao dịch thì phải thực hiện thông qua các VASP được cấp phép tại Việt Nam”, ông nói.

Theo đại diện UBCKNN, nhà đầu tư nước ngoài được phép mở tài khoản và tham gia giao dịch trên thị trường Việt Nam. Trong khi đó, đối với nhà đầu tư trong nước, chỉ những người đã sở hữu tài sản mã hoá trước thời điểm triển khai cơ chế thí điểm mới được phép tham gia giao dịch.

Về cơ chế niêm yết, toàn bộ hoạt động giao dịch tài sản mã hoá trên thị trường thí điểm sẽ được thực hiện bằng đồng Việt Nam.

“Bitcoin, Ethereum hay các stablecoin như USDT, USDC đều sẽ được niêm yết và giao dịch bằng đồng Việt Nam”, ông Hòa cho biết.

Đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá, UBCKNN trao quyền chủ động tương đối lớn trong việc lựa chọn tài sản để niêm yết và giao dịch. Tuy nhiên, các đơn vị phải xây dựng quy trình và tiêu chí niêm yết rõ ràng, đồng thời công bố đầy đủ thông tin cho nhà đầu tư.

Các VASP được phép cung cấp nhiều dịch vụ như môi giới, giao dịch, lưu ký, tự doanh và hỗ trợ phát hành tài sản mã hoá, đồng thời được thu phí đối với các dịch vụ này.

Để được cấp phép hoạt động, VASP phải là doanh nghiệp Việt Nam, đăng ký ngành nghề kinh doanh tài sản mã hoá theo quy định của Luật Đầu tư và có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Cơ cấu cổ đông phải có sự tham gia đáng kể của các định chế tài chính như ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, doanh nghiệp bảo hiểm cùng các doanh nghiệp công nghệ có năng lực thực tế. Ngoài yêu cầu về vốn, các đơn vị này phải đặt trụ sở, đồng thời đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về nhân sự, công nghệ và quản trị rủi ro.

Theo định hướng quản lý, các VASP phải thực hiện chế độ công bố thông tin tương tự doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán. Trong khi đó, tổ chức phát hành phải công bố đầy đủ thông tin trong whitepaper và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của các thông tin này.

Đại diện UBCKNN tiết lộ, trong thời gian tới, cơ quan này sẽ tiếp tục nghiên cứu các sản phẩm mới như cho vay ký quỹ, cho vay tài sản mã hoá và các sản phẩm phái sinh dựa trên tài sản mã hoá, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý ở cấp độ cao hơn, nâng cao nhận thức của nhà đầu tư và tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong lĩnh vực tài sản mã hoá.

Thái Hà / Vietnamfinance.vn