Hầu như mỗi ngày trong tuần đầu tiên nhậm chức, Tổng thống Mỹ Donald Trump đều tuyên bố sẽ giáng đòn lên một số quốc gia bằng vũ khí kinh tế mạnh mẽ, nhanh chóng định hình lại chính sách đối ngoại của Mỹ để theo đuổi các mục tiêu về mọi mặt, từ thương mại đến nhập cư.
Mỗi ngày 1 mục tiêu
Cách tiếp cận của Tổng thống Trump áp dụng cho các đối tác thương mại quan trọng như Canada và Mexico; các đối thủ như Nga; và các nền kinh tế nhỏ hơn như Colombia và Đan Mạch, phản ánh quan điểm của ông rằng Mỹ thường xuyên bị “lừa đảo” bởi hầu hết các quốc gia khác.
Các đời tổng thống Mỹ đã tăng cường sử dụng sức mạnh kinh tế trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, những ngày đầu của nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump đã báo hiệu một giai đoạn mới của xu hướng đó
John Creamer, một nhà ngoại giao cấp cao trong hơn 35 năm và là phó trợ lý ngoại trưởng, cho biết: “Đây là một hành động thể hiện sức mạnh kinh tế mạnh mẽ của Mỹ theo cách mà chúng ta chưa từng thấy trong một thời gian rất dài – ít nhất là trong thời kỳ hậu Thế chiến II”.
Ông Trump đã nói với một cuộc họp kín của GOP vào ngày 27/1 rằng thuế quan sẽ sớm được công bố đối với thép, nhôm và đồng. Phát biểu với các phóng viên vào trên Air Force One, ông cho biết ông đã có một con số trong đầu mà ông vẫn chưa sẵn sàng chia sẻ.
“Nó sẽ đủ để bảo vệ đất nước chúng ta”, ông Trump nói.
Tổng thống Mỹ cho biết thuế quan “có thể” vừa là cách tăng doanh thu vừa là công cụ để đạt được những gì ông muốn từ các quốc gia khác. Ông cho biết Mỹ “ở trạng thái tốt nhất” về mặt kinh tế từ năm 1870 đến năm 1913.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, ông Trump cũng áp đặt hoặc đe dọa áp đặt thuế quan đối với nhiều đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm các đồng minh như Pháp và Canada, khi ông tìm kiếm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán tự do.
Ông cũng áp đặt các lệnh trừng phạt đối với các quốc gia như Venezuela và Iran. Trong chiến dịch tranh cử năm ngoái, ông Trump đã hứa “thuế quan toàn cầu” vượt xa những gì ông đã ban hành trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình và tuyên bố sẽ khôi phục các lệnh trừng phạt cứng rắn đối với Iran và các quốc gia khác.
Tuy nhiên, mức độ mà ông Trump đã chuyển sang các công cụ cưỡng chế kinh tế này đã chứng minh là đáng kinh ngạc.
Ngay ngày đầu tiên nhậm chức, ông đã đe dọa rằng thuế quan 25% đối với Mexico và Canada sẽ có hiệu lực vào ngày 1/2, tức cuối tuần này, trừ khi các quốc gia đó hành động để hạn chế di cư và buôn bán fentanyl.
Vào ngày 21/1, ông Trump đã áp thuế 10% đối với tất cả hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Tới ngày 22/1, ông cho biết ông sẽ áp đặt “mức thuế, thuế quan và lệnh trừng phạt cao” đối với Nga trừ khi nước này chấm dứt xung đột ở Ukraine — một lời đe dọa mà ông đã nhắc lại trên Fox News vào 23/1.
Tới ngày 24/1, tờ Financial Times đưa tin rằng ông Trump tuần trước đã đe dọa áp thuế đối với các quan chức Đan Mạch trừ khi họ sẵn sàng nhượng lại quyền kiểm soát Greenland.
Và vào 26/1, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ áp đặt thuế quan và lệnh trừng phạt đối với Colombia trừ khi nước này nhượng bộ các yêu cầu của ông và chấp nhận các chuyến bay quân sự đưa những người di cư không có giấy tờ trở về. Cuộc xung đột đó dường như đã lắng xuống vào đêm cùng ngày sau khi Colombia đồng ý với các điều khoản của ông.
Trong khi đó, ông Trump cũng đã ban hành một sắc lệnh hành pháp gia hạn lệnh trừng phạt đối với Tòa án Hình sự Quốc tế tại The Hague, sau khi cựu Tổng thống Joe Biden đã hủy bỏ các biện pháp mà ông Trump áp đặt trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình.
Ông Marco Rubio, ngoại trưởng của ông Trump, đã nói với Quốc hội rằng ông sẽ đảm bảo các lệnh trừng phạt lớn được áp dụng trở lại đối với chế độ Iran. Ông Trump cũng tuyên bố áp thuế 100% đối với các quốc gia BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) nếu họ theo đuổi các giải pháp thay thế cho đồng USD.
Định hình lại chính sách đối ngoại của Mỹ
“Ông Trump đang định nghĩa lại chính sách đối ngoại của Mỹ. Trước đây, các tổng thống Mỹ đã sử dụng các công cụ thương mại khi giải quyết các vấn đề thương mại. Nhưng với tư cách là một nhà đàm phán tối cao, tôi chắc chắn ông Trump đã hỏi: ‘Tại sao chúng ta không sử dụng tất cả các công cụ của mình để đảm bảo chúng ta đạt được mục đích?'”, ông Juan Cruz, trợ lý cấp cao tại Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, cho biết.
“Chúng ta đang thấy sự sẵn sàng sử dụng toàn bộ các công cụ kinh tế để đạt được những gì chúng ta muốn, và đó là biểu tượng cho những gì chúng ta sẽ thấy từ bây giờ”, ông Cruz cho biết thêm.
Các cố vấn của ông Trump như tỷ phú Elon Musk đã hoan nghênh tin tức rằng Colombia đã lùi bước như bằng chứng cho thấy quan điểm cứng rắn của ông Trump là hoàn toàn phù hợp.
Việc ông Trump sử dụng các biện pháp trừng phạt cũng có những rủi ro. Các viên chức cấp cao của Bộ Tài chính đã lo ngại trong ít nhất một thập kỷ rằng việc lạm dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể khiến vũ khí này kém hiệu quả hơn, bằng cách khuyến khích các quốc gia khác thiết lập các mạng lưới tài chính ngoài tầm phát hiện của Mỹ.
Các biện pháp trừng phạt và đe dọa áp thuế đối với các đồng minh của Mỹ sẽ tạo thêm động lực cho nhiều quốc gia để tăng cường quan hệ kinh tế với các đối thủ như Trung Quốc, khiến họ ít bị ảnh hưởng hơn trước sự trừng phạt tài chính của ông Trump.
“Điều này sẽ thúc đẩy các nỗ lực xây dựng các giải pháp thay thế cho các biện pháp trừng phạt và thuế quan của Mỹ. Điều này đang cho thấy rằng mọi người đều dễ bị tổn thương, không chỉ các đối thủ như Trung Quốc và Nga, mà cả các đồng minh như Canada, Mexico và Colombia”, ông Edward Fishman, một chuyên gia về lệnh trừng phạt từng phục vụ trong chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama, cho biết.
“Điều này sẽ làm suy yếu sức mạnh của các vũ khí kinh tế của Mỹ và làm suy yếu nỗ lực của chúng ta nhằm đưa các quốc gia khác về phe mình chống lại Trung Quốc”, vị chuyên gia nhấn mạnh thêm.
Ông Trump chủ yếu đe dọa áp dụng các biện pháp trừng phạt và thuế quan mới mà ông chưa áp đặt. Nhưng các chuyên gia về chính sách đối ngoại chỉ ra rằng mối đe dọa này phải được thực hiện tại một thời điểm nào đó để các quốc gia khác coi là đáng tin cậy.
Nhiều nhà kinh tế cho rằng ông Trump hứa trừng phạt kinh tế càng nhiều quốc gia thì khả năng xảy ra tình trạng leo thang gây tổn hại cho cả hai quốc gia càng cao.
“Đó là một thông điệp thẳng thắn. Liệu chiến thuật này có hiệu quả hay không, chúng ta hãy cùng chờ xem”, Caleb McCarry, một nhân viên cấp cao của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện và là người đứng đầu Bộ Ngoại giao về chính sách Cuba trong chính quyền cựu Tổng thống George W. Bush, cho biết.
Theo Washington Post
Theo Lê Anh / Vietnamfinance.vn
