Mỗi dịp Tết Nguyên đán đến gần, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ để mừng tuổi, lì xì lại tăng cao. Cùng với đó, các dịch vụ đổi tiền ăn chênh lệch xuất hiện nhộn nhịp trên mạng xã hội và ngoài thị trường. Tuy nhiên, theo cảnh báo của các cơ quan chức năng, việc đổi tiền lẻ thu phí là hành vi trái quy định pháp luật, tiềm ẩn nhiều rủi ro, thậm chí khiến người dân vô tình tiếp tay cho các hành vi vi phạm và lừa đảo.
Phí cao, thị trường đổi tiền vẫn nhộn nhịp
Những ngày giáp Tết, nhu cầu đổi tiền lẻ, tiền mới để mừng tuổi đầu năm trở thành câu chuyện quen thuộc của nhiều gia đình. Chị Hà, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội cho biết, năm nay muốn chuẩn bị khoảng 5 triệu đồng tiền mệnh giá nhỏ để lì xì cho con cháu và đi lễ chùa. Tuy nhiên, khi tìm hiểu trên mạng xã hội, chị khá bất ngờ khi mức phí đổi tiền được chào lên tới 10 – 15%, thậm chí cao hơn với các mệnh giá 1.000 – 2.000 đồng. “Tính ra chỉ đổi vài triệu tiền lẻ mà mất thêm vài trăm nghìn đồng tiền phí, chưa kể vẫn thấp thỏm lo rủi ro khi chuyển tiền trước”, chị Hà chia sẻ.
Tương tự, anh Tuyên, một tiểu thương cho biết do đặc thù công việc bận rộn cuối năm, anh không có nhiều thời gian ra ngân hàng. Khi thấy quảng cáo “đổi tiền mới giao tận nơi”, anh liên hệ thử thì được báo phí đổi tiền mệnh giá nhỏ lên tới 20%. “Phí cao nhưng vì muốn có tiền mới, đẹp để lì xì lấy may nên nhiều người vẫn đắn đo, cân nhắc”, anh Tuyên nói.
Không ít người dân thừa nhận, để có tiền mới lì xì dịp Tết, nhiều người chấp nhận mức phí cao hơn bình thường. Tuy nhiên, chính từ những giao dịch tưởng chừng nhỏ này, rủi ro pháp lý và nguy cơ lừa đảo lại âm thầm phát sinh.
Khảo sát trên các nền tảng mạng xã hội và chợ mạng cho thấy, thị trường đổi tiền mới, tiền lẻ đang hoạt động sôi động. Nhiều website, tài khoản Facebook, Zalo công khai bảng giá đổi tiền với mức phí chênh lệch khá cao và được điều chỉnh linh hoạt theo mệnh giá.
Chẳng hạn, một trang chuyên đổi tiền niêm yết phí đổi tiền mới năm nay ở mức: mệnh giá 1.000 đồng thu phí từ 15% – 20%; mệnh giá 2.000 và 5.000 đồng khoảng 10%; mệnh giá 10.000 – 20.000 đồng từ 8% – 9%; mệnh giá 50.000 đồng khoảng 7%; thậm chí với các mệnh giá lớn như 100.000 – 200.000 đồng, phí vẫn dao động từ 3% – 4%. Mức phí này được quảng cáo là “ưu đãi”, “cạnh tranh”, song thực tế vẫn cao hơn nhiều so với giá trị thực của đồng tiền.
Theo quy định tại Nghị định 88/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, hành vi đổi tiền không đúng quy định pháp luật có thể bị phạt tiền từ 20 – 40 triệu đồng. Đây là mức xử phạt đủ sức răn đe đối với các cá nhân, tổ chức cố tình thu đổi tiền trái phép nhằm hưởng chênh lệch.
Đổi tiền qua mạng: Nguy cơ mất tiền, mất luôn thông tin cá nhân
Không chỉ tiềm ẩn rủi ro vi phạm pháp luật, việc đổi tiền lẻ qua mạng còn là “mảnh đất màu mỡ” cho các đối tượng lừa đảo hoạt động. Theo ghi nhận của Công an tỉnh Cà Mau, các đối tượng thường lập nhiều tài khoản Facebook, Zalo, đăng bài quảng cáo nhận “đổi tiền mới, tiền lẻ” với đủ loại mệnh giá, kèm theo lời cam kết giao dịch nhanh, phí thấp, số lượng lớn.
Để tạo lòng tin, các đối tượng sử dụng hình ảnh tiền thật, giấy biên nhận giả, thậm chí mạo danh nhân viên ngân hàng hoặc tự giới thiệu có “mối quan hệ nội bộ”. Sau khi trao đổi, người có nhu cầu được yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán trước với lý do “giữ tiền”, “xác nhận giao dịch” hay “phí vận chuyển”.
Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp, ngay sau khi nhận được tiền, các đối tượng lập tức chặn liên lạc, xóa tài khoản hoặc kéo dài thời gian rồi chiếm đoạt toàn bộ số tiền. Có người chỉ mất vài trăm nghìn đồng tiền cọc, nhưng cũng có trường hợp thiệt hại lên tới vài triệu đồng do đổi tiền số lượng lớn để phục vụ nhu cầu gia đình, dòng họ.
Bên cạnh thiệt hại về tài sản, người dân còn đối mặt nguy cơ bị lộ, bị đánh cắp thông tin cá nhân khi cung cấp số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ giao hàng cho các đối tượng lạ trên không gian mạng.
Trước thực trạng này, bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh khu vực 2 cho biết, hệ thống ngân hàng đã và đang tăng cường công tác tiền tệ, kho quỹ vào dịp cuối năm, nhằm đáp ứng đầy đủ nhu cầu thanh toán tiền mặt của người dân cả về số lượng, cơ cấu và chất lượng tiền lưu thông.
“Người dân cần hết sức cảnh giác với các hoạt động thu đổi tiền mới, tiền lẻ ăn chênh lệch trên mạng xã hội và ngoài thị trường, đặc biệt vào dịp Tết Nguyên đán. Việc đổi tiền qua các kênh không được phép không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro lừa đảo”, bà Trần Thị Ngọc Liên khuyến cáo.
Mới đây, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã ban hành Công văn số 11241/NHNN-TT ngày 19/12/2025, yêu cầu các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán thực hiện đồng bộ các biện pháp đảm bảo hoạt động thanh toán an toàn, thông suốt, đúng quy định, phục vụ tốt nhu cầu của người dân trong thời gian quyết toán năm và dịp Tết Nguyên đán 2026. Trong đó, NHNN nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quản lý rủi ro, phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi gian lận trong hoạt động thanh toán, nhất là trong cao điểm cuối năm.
Những ngày nghỉ Tết là dịp sum vầy, trao gửi những lời chúc tốt đẹp đầu xuân. Để niềm vui trọn vẹn, mỗi người dân cần tỉnh táo, nói không với dịch vụ đổi tiền lẻ thu phí, lựa chọn các kênh chính thống, hợp pháp khi có nhu cầu giao dịch tiền mặt. Sự chủ động phòng ngừa và nâng cao ý thức cảnh giác của mỗi cá nhân chính là “lá chắn” hiệu quả nhất để ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm lừa đảo trên không gian mạng trong dịp Tết.
Hạ Chi / Thị trưởng tài chính tiền tệ
