Dù mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công được Chính phủ đặt ra trong năm 2026 nhưng tiến độ thực hiện vẫn đối mặt nhiều thách thức. Theo TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đầu tư công đang bị “ghìm” bởi hai điểm nghẽn lớn là thiếu hụt nguồn nguyên vật liệu xây dựng và biến động giá cả.
Giải ngân 95% đã là kết quả rất tích cực
Trong bối cảnh nền kinh tế đang đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong năm 2026, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Dù tỷ lệ giải ngân 5 tháng đầu năm mới đạt 21,6% kế hoạch năm, song quy mô giải ngân thực tế đã tăng thêm 34.816 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 18,9%.
Đáng chú ý, trong bối cảnh cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu, đầu tư công đang đóng góp đáng kể vào mức tăng trưởng GDP 7,8% của nền kinh tế. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm nay có khả thi hay không và đầu tư công sẽ đóng góp như thế nào cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Trao đổi về vấn đề này, tại Diễn đàn Vietnam Investment Forum 2026 – Summer SummitTS, Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho biết, đây là mục tiêu đầy thách thức khi thực tế triển khai cho thấy mỗi dự án đều gặp những khó khăn riêng.
Thực tế, không tồn tại một nguyên nhân điển hình dẫn đến chậm giải ngân. Mỗi dự án có quy mô, địa điểm và bối cảnh triển khai khác nhau. Ngay cả đối với công tác giải phóng mặt bằng, cùng một khung chính sách nhưng tốc độ thực hiện giữa các địa phương có thể khác biệt rất lớn do dữ liệu đất đai, quy trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng không giống nhau.
“Có những trường hợp vướng mắc xuất phát từ những chi tiết rất nhỏ. Không hẳn là do chính sách, cũng không hoàn toàn do người thực thi hay tâm lý e ngại trách nhiệm. Mỗi dự án đều có những đặc thù riêng khiến việc xử lý trở nên phức tạp hơn”, ông Hiếu nói.
Ông cho biết, qua khảo sát thực tế, có hai vấn đề nổi lên khá phổ biến.
Thứ nhất là nguồn nguyên vật liệu phục vụ thi công, đặc biệt là vật liệu san lấp và các mỏ đất thông thường. Đây là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai nhiều dự án nhưng không phải địa phương nào cũng có đủ điều kiện để giải quyết. Một số địa phương hiện được áp dụng cơ chế đặc thù để tháo gỡ khó khăn về vật liệu xây dựng và đã mang lại hiệu quả nhất định. Vì vậy, Chính phủ cần nghiên cứu mở rộng các cơ chế này trên phạm vi cả nước.
“Đây không nhất thiết là cơ chế đặc thù cho từng địa phương mà có thể xem là cơ chế đặc thù để thúc đẩy giải ngân đầu tư công nói chung. Nếu giải quyết được bài toán vật liệu xây dựng, tiến độ triển khai nhiều dự án sẽ được cải thiện đáng kể”, ông Hiếu nhận định.
Vấn đề thứ hai là tình trạng giá nguyên vật liệu tăng mạnh trong thời gian qua. Theo phản ánh của nhiều chủ đầu tư và nhà thầu, chi phí xây dựng tăng nhanh đang tạo áp lực lớn đối với các dự án, đặc biệt là các gói thầu đơn giá cố định hoặc hợp đồng trọn gói. Nhà nước cần xem xét cơ chế chia sẻ một phần chi phí tăng thêm đối với các trường hợp phù hợp. Đồng thời, đối với các loại hợp đồng được phép điều chỉnh đơn giá, việc cập nhật giá cần kịp thời hơn và bám sát diễn biến thực tế tại từng địa phương.
“Đây là những vấn đề mà địa phương rất khó tự giải quyết. Nếu tháo gỡ được hai điểm nghẽn này, tốc độ giải ngân đầu tư công chắc chắn sẽ được cải thiện”, ông nhấn mạnh.
Nhiều dự án lớn đã bước qua giai đoạn khó khăn nhất
Năm 2025, mục tiêu giải ngân cũng được đặt ở mức 100%. Tuy nhiên, đến hết tháng 12 tỷ lệ giải ngân vẫn chưa đạt 90%. Chỉ khi tính thêm tháng 13 theo chu kỳ ngân sách, tỷ lệ giải ngân mới tăng lên khoảng 98%, mức cao nhất từ trước tới nay.
“Có người nghi ngờ con số 98%, nhưng theo tôi đây là số liệu đáng tin cậy. Trong quá trình báo cáo có thể có chênh lệch kỹ thuật giữa các tháng, nhưng khi quyết toán ngân sách thì số liệu được kiểm soát rất chặt chẽ. Có thể xem mức 98% là một kỷ lục về giải ngân đầu tư công”, ông Thành nói.
“Nếu giải ngân được 95%, đầu tư công vẫn tăng khoảng 18,5% so với năm 2025. Năm ngoái mức tăng đã trên 30%, nhưng khi quy mô vốn ngày càng lớn thì việc duy trì tốc độ tăng gần 20% đã là thành công đáng kể và đủ tạo ra cú hích cho nền kinh tế”, ông Thành đánh giá.
Nhiều chuyên gia nhận định, năm nay có một số thuận lợi khi nhiều dự án lớn đã bước qua giai đoạn khó khăn nhất là giải phóng mặt bằng và đang chuyển sang giai đoạn thi công hoàn thiện, lắp đặt máy móc, thiết bị.
Tuy nhiên, những rủi ro mới lại xuất hiện. Đó là các thủ tục hồ sơ, thanh quyết toán, nghiệm thu hoặc tranh chấp phát sinh giữa chủ đầu tư và nhà thầu.
Đặc biệt, nguy cơ vượt tổng mức đầu tư đang trở thành áp lực lớn khi giá vật liệu xây dựng và thiết bị tăng nhanh hơn dự kiến ban đầu. Nhiều nhà thầu đã đề xuất điều chỉnh chi phí đầu tư cũng như tổng mức đầu tư của dự án.
Trong bối cảnh đó, ông Thành cho rằng điều quan trọng là các cơ quan chủ quản, bộ ngành và địa phương cần có cơ chế điều hành linh hoạt hơn, mạnh dạn phân cấp cho chủ đầu tư để có thể chủ động điều chỉnh, cân đối lại nguồn vốn mà không phải chờ đợi quá lâu.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục thực hiện nguyên tắc điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai, khó giải ngân sang những dự án có khả năng thực hiện tốt hơn.
Cách làm này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn mà còn tạo tiền lệ tích cực trong bối cảnh nhiều dự án phải điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá cả.
“Trong một thế giới nhiều biến động như hiện nay, đầu tư công vẫn là một trong những yếu tố ổn định và chắc chắn nhất của nền kinh tế Việt Nam. Nếu duy trì được tốc độ giải ngân cao, đây sẽ tiếp tục là động lực quan trọng hỗ trợ tăng trưởng trong năm 2026”, ông Thành nhấn mạnh.
Kỳ Thư / Vietnamfinance.vn
