Trước khi phát hiện ra châu Úc, người ta vẫn luôn tin rằng tất cả thiên nga trên đời đều có bộ lông màu trắng. Sự kiện bất ngờ đó đã thay đổi toàn bộ thế giới quan (về thiên nga) của nhân loại.
Nhân sự kiện đó, Nassim Nicholas Taleb – chuyên gia hàng đầu về chống khủng hoảng kinh tế đã cho đưa ra khái niệm “thiên nga đen” để nói về những biến cố tưởng chừng không thể xảy ra nhưng lại có thể xảy ra. Theo Taleb, “thiên nga đen” có ba đặc điểm chính: không thể dự đoán; có tác động nặng nề; và sau khi nó xảy ra, người ta mới dựng lên một lời giải thích để khiến nó ít ngẫu nhiên hơn, dễ dự đoán hơn so với bản chất thật của nó. Một số ví dụ điển hình về sự kiện “thiên nga đen” mà hẳn là ai cũng từng biết đến: Thành công đáng kinh ngạc của Google, sự kiện 11/9 tấn công vào tòa tháp đôi ở Mỹ hay sóng thần Sumatra ở Indonesia khiến 230,000 người chết vào năm 2004.
Khái niệm “thiên nga đen” đã ăn sâu vào ý thức con người, đặc biệt là giới đầu tư và thống trị thị trường tài chính suốt hơnmột thập kỷ qua khi quyển sách Thiên Nga Đen của Nassim Taleb xuất bản năm 2007. Trong cuốn sách này, Taleb chỉ ra rằng nhà đầu tư thường bỏ qua nguy cơ thị trường biến động mạnh, đặc biệt trong suốt thời gian dài kinh tế phát triển ổn định. Chính bởi vậy, ngay khi một cuộc khủng hoảng tài chính vô cùng lớn diễn ra vào năm 2007, cuốn sách Thiên Nga Đen đã nhận được nhiều sự chú ý bởi những tiên đoán đã được tác giả nêu lên trong đó.
Thiên Nga Đen là cuốn sách bao quát nhiều chủ đề: từ hiện tượng kẻ thắng lấy hết, tác động của sự tình cờ, sự bất lực của đường cong hình chuông Gauss đối với hầu hết mọi điều, các khái niệm về tính thang bậc, vô số những bất định xảy ra trên thế giới, đặc biệt là thế giới hiện đại nơi thông tin di chuyển với tốc độ chóng mặt, cho đến những ý tưởng sai lầm về khả năng dự đoán tương lai của con người. Và quan trọng hơn hết, tất cả những ý tưởng này đã được tác giả khéo léo xâu chuỗi thành một lý thuyết chung, giúp ta nhận ra được vốn kiến thức ít ỏi của mình.
Tinh tế, choáng ngợp và mang tính khái quát cao, Thiên Nga Đen sẽ thay đổi cách nhìn của bạn về thế giới.
Đức Quỳnh/VDT
