Ngày 1/7, Hương Tràm chính thức trở lại với MV Gái Nghệ – một sáng tác của nhạc sĩ Hồ Hoài Anh, viết lời bởi nhà văn Hà Quang Minh, hoà âm phối khí bởi Producer Dương K, Mixing và Mastering bởi Producer Hoàng Huy Long
“gái NGHỆ” là một bước rẽ rõ ràng trong hành trình hình ảnh của Hương Tràm. Về phần nhạc, “gái NGHỆ” chọn hướng dân gian đương đại. Bản phối pha trộn giữa pop, electro và rock theo đúng tinh thần mà nhiều sản phẩm nhạc Việt gần đây theo đuổi khi muốn đưa chất liệu dân ca vào không gian nghe hiện đại. Tiết tấu giật, dồn dập, kết hợp sound effect điện tử tạo cảm giác trẻ trung, sôi động, đối lập có chủ đích với phần lời mang đậm chất ví giặm truyền thống.
Tại buổi họp báo ra mắt MV, Hương Tràm đã dành nhiều thời gian chia sẻ về hành trình cảm xúc đứng sau “gái NGHỆ” – từ lời khuyên của bố, đến quyết định làm MV, đến cái cách ca khúc ra đời chỉ trong vòng hai tiếng.
Khi được hỏi về việc đi sau các đàn chị trong làn sóng MV khai thác văn hoá dân gian, Hương Tràm thẳng thắn thừa nhận vị trí của mình: “Rõ ràng Tràm là người đến sau, là người tiếp nối – tiếp nối tất cả các anh chị đi trước, và cũng tiếp nối chính những gì bố Tràm đã làm từ rất lâu rồi. Ông cha ta có câu về dòng chảy văn hoá, và nếu đã là dòng chảy thì dù ở thượng nguồn, trung nguồn hay hạ nguồn, đó đều là những vị trí rất đẹp, rất quan trọng. Tràm không tự nhận mình là người bắt xu hướng, nhưng Tràm sẽ tiếp nối và làm nó đẹp hơn từng ngày”.
Lý do thực sự đứng sau “gái NGHỆ” lại bắt đầu từ một câu nói rất giản dị của NSND Tiến Dũng – người bố, người nghệ sĩ đã gắn cả đời với dân ca ví giặm xứ Nghệ. Nữ ca sĩ chia sẻ: “Bố từng nói với Tràm rằng: trên hành trình của con, nếu một ngày nào đó con đi chậm lại và có thời gian, hãy làm một điều gì đó – dù nhỏ nhoi – để hướng về quê hương mình. Lời đó Tràm nhớ mãi”.
Hương Tràm kể thêm rằng bản thân là người rất kỹ, luôn cần hiểu cặn kẽ từng yếu tố trước khi bắt tay vào làm, đặc biệt với một sản phẩm mang yếu tố văn hoá. “Những năm 2000, bố đã từng làm MV về ví giặm, về dân ca. Ông là người cho Tràm rất nhiều sức mạnh trên hành trình này. Và đến khi mọi câu trả lời trong Tràm đã có, khi âm nhạc gõ đúng cửa, Tràm mới quyết định làm MV này”, giọng ca Em Gái Mưa tâm sự.
Khi chia sẻ ý tưởng với nhạc sĩ Hồ Hoài Anh, điều Hương Tràm không ngờ là ca khúc được hoàn thành chỉ trong vòng hai tiếng: “Tràm nghĩ một ca khúc không thể được viết nhanh như vậy nếu bên trong người nghệ sĩ không có sẵn sự rung động. Đó không phải là sự vội vàng, mà là cảm xúc đã được tích tụ từ rất lâu, chỉ chờ đúng thời điểm để bật ra thành âm nhạc”.
Khi ca khúc hoàn thành, Hương Tràm quyết định không chờ đợi thêm: “Mọi thứ diễn ra quá tự nhiên, quá đúng cảm xúc, đến mức nếu không làm lúc đó thì Tràm sợ sẽ bỏ lỡ mất nguồn năng lượng đặc biệt ấy.”
Cách phối này giúp bài hát không bị rơi vào lối mòn dân ca remix đơn thuần, mà tạo ra một không gian âm thanh vừa quen vừa lạ. Người nghe vừa nhận ra hơi hồn quê trong câu chữ, vừa cảm nhận được năng lượng bùng nổ của một bản nhạc dance hiện đại.
Phần lời “gái NGHỆ” được viết theo đúng mạch ví giặm, lấy câu ca dao “đường vô xứ Nghệ quanh co” làm nền mở đầu, rồi từ đó dựng lên hình tượng cô gái Nghệ qua chính cách nói của người miền Trung. Cái hay nằm ở việc lời bài hát không tả gái Nghệ bằng tính từ chung chung, mà để nhân vật tự bộc lộ tính cách qua từng câu hát mang khẩu ngữ thật.
Đoạn ví giặm “Đã thương thì thương cho chắc, đã trục trặc thì trục trặc cho luôn” là một câu nói dân gian được giữ nguyên chất giọng, không bị văn chương hóa đi mất gốc. Hình ảnh con thỏ đứng đầu truông, vui thì giỡn bóng buồn thì bỏ đi, cũng là kiểu ví ẩn dụ rất đặc trưng của ví giặm Nghệ Tĩnh, được khéo lồng vào để vừa giữ chất dân gian vừa kể được câu chuyện tình yêu hiện đại.
Xuyên suốt bài, tính cách gái Nghệ được khắc qua thế đối lập rõ ràng. Một bên là sự thật lòng, chung tình, không chuộng ai sang mà chê người nghèo hèn, tình khắc lên non như sông vẹn dòng. Một bên là sự dễ ghen, ghét nhất hạng người hứa rồi quên, nói lời loanh quanh. Chính chữ “loanh quanh” được nhắc lại nhiều lần trong điệp khúc, đối lập thẳng với hình ảnh “đường vô xứ Nghệ quanh co” ở đầu bài. Đường có thể quanh co, nhưng người gái Nghệ thì không quanh co trong tình cảm, đây là một phép đối chữ rất chắc tay.
Chữ “NGHỆ” trong tựa đề được kéo căng ra ba nghĩa cùng lúc. Một là nghệ thuật, nữ ca sĩ được thừa hưởng từ bố, hai là nghệ sĩ – danh xưng mà cô may mắn được mang trên mình, ba là Nghệ An – mảnh đất cô sinh ra và lớn lên. Hai là. Khi chất nghệ sĩ ấy bước về lại Nghệ An, những thứ bình dị nhất bỗng hoá thân thành sân khấu. Chợ thành sàn diễn, chung cư cũ thành backdrop, con đường thành đường catwalk.
Cái khéo của concept nằm ở chỗ nó không tách Hương Tràm ra khỏi gốc gác để khoác lên một vẻ sang chảnh xa lạ. Hướng đi ngược lại hoàn toàn. Cô mang cả xóm nhà lên sân khấu, từ chiếu hoa, khăn trải bàn nhựa, ghế nhựa đám cưới, đến áo của câu lạc bộ bóng đá Sông Lam Nghệ An và xe lam cũ. Toàn những hình ảnh quá quen mắt với người thành Vinh, giờ được đẩy lên thành một ngôn ngữ thời trang riêng.
Lớp đầu tiên biến Nghệ An thành một viện bảo tàng sống, lấy hình ảnh cá gỗ làm trung tâm. Một khung tranh kiểu bảo tàng được dựng giữa đời sống thật, cá khô treo lủng lẳng như hiện vật trưng bày, trong khi những cô gái xứ Nghệ xuất hiện thành hàng dài như các ngư phủ thời hiện đại đang thả mồi. Lớp hình ảnh này mang tinh thần giễu nhại văn hoá có chủ đích, hài hước, châm biếm nhẹ, nhưng tự hào đến từng khung hình, tuyệt nhiên không có ý hạ thấp.
Lớp thứ hai, cũng là set-piece trung tâm của toàn bộ MV, biến chợ Vinh thành một fashion show đúng nghĩa. Hương Tràm bước xuống xe, đi qua khu chợ vải Vinh, và hành lang vải nhiều màu lập tức trở thành một đường catwalk tự nhiên.
Lớp thứ ba đưa bóng đá trở thành ngôn ngữ thời trang, dưới cái tên The Nghệ Block. Sông Lam Nghệ An ở đây không phải một chi tiết trang trí cho có, mà là một tuyên ngôn rõ ràng. Không cần hàng hiệu, chỉ cần một chiếc áo vàng rực cũng đủ để nói mình đến từ đâu. Áo bóng đá phơi trên dây, sân vận động làm phông nền, các cô gái trong màu áo vàng đội bóng, và một người chơi freestyle football xuất hiện như một nghi lễ đường phố riêng của miền Trung. Đây là cách MV gắn bản sắc địa phương vào thời trang mà không cần dựa vào bất kỳ thương hiệu xa xỉ nào.
Lớp thứ tư gọi tên mỹ học xóm nhà. Những chất liệu rẻ và quen thuộc nhất, như chiếu hoa, khăn nhựa, ghế nhựa đám cưới, được cường điệu hoá đến mức siêu thực. Một ông cụ ngồi đọc báo giữa khung cảnh chiếu hoa trải khắp, các vũ công xoay người trên những tấm chiếu rực màu. Hình ảnh lố nhưng vẫn giữ được sự tự hào, đúng tinh thần đẩy cái quen thuộc lên thành thời trang mà bản brief ban đầu đặt ra.
Phần vũ đạo được chủ đích xây dựng theo những form sắc, dứt khoát, đúng với câu “đường vô xứ Nghệ quanh co nhưng “gái Nghệ” thì không”. Trong video, đội vũ công mặc tracksuit xanh chuyển động đồng bộ, hình khối rõ ràng, tạo độ tương phản mạnh với phần trang phục couture của Hương Tràm. Một bên là khối đông đồng phục đầy trật tự, một bên là cá nhân nổi bật giữa khối đó. Cách dàn dựng này củng cố đúng thông điệp trung tâm, rằng cá tính luôn có thể nổi lên giữa tập thể, không cần phải tách mình ra khỏi cộng đồng để được nhìn thấy.
Người đàn ông đảm nhận phần hò ví giặm trong MV chính là NSND Tiến Dũng, bố của Hương Tràm. Đây là một trong những khoảnh khắc cho thấy “gái NGHỆ” không đơn thuần là một bộ ảnh thời trang đặt trên nền quê hương cho đẹp mắt. Nó là một lời đối thoại giữa hai thế hệ, giữa truyền thống và hiện tại, giữa người cha hát hò sông và người con đang đứng giữa một sân khấu thời trang được dựng lên từ chính những gì bình dị nhất của xứ Nghệ.
Sự xuất hiện của ông trong vai trò này mang tính cảm xúc nhiều hơn tính tư liệu hay kỹ thuật sản xuất. Đây là quyết định gắn câu chuyện cá nhân của Hương Tràm vào câu chuyện văn hoá lớn hơn mà toàn bộ MV muốn kể, biến tiếng hò vang lên trong MV thành một sự tiếp nối thế hệ thật, chứ không còn là một chi tiết dân gian được tái hiện chung chung.
Điểm thông minh nhất của concept nằm ở việc nó không đặt Hương Tràm vào thế đối lập với gốc gác, kiểu một cô gái nhà quê lên thành phố rồi khoác lên vẻ sang trọng. Hướng đi ngược lại hoàn toàn, khẳng định rằng chính chất Nghệ trong người, vừa là gốc quê vừa là tinh thần nghệ sĩ, là thứ biến đời thường thành nghệ thuật.
Đây cũng là lần đầu Hương Tràm khai thác trực diện bản sắc địa phương theo hướng thời trang, hài hước và tự hào, khác hẳn hình ảnh ballad tình cảm hay dance đã gắn với tên tuổi cô trước đây. Một sự chuyển mình rõ nét, vừa giữ được chất riêng vừa mở ra một vùng thẩm mỹ mới chưa từng xuất hiện trong các dự án trước của cô.
MV “gái NGHỆ” chính thức lên sóng vào lúc 19h ngày 1/7 trên kênh Youtube Chính thức của Hương Tràm.
Minh An / Điện ảnh
