Từ PNJ đến Kosy, hàng chục triệu cổ phiếu bị bán giải chấp

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang ghi nhận những đợt bán giải chấp quy mô lớn tại nhiều doanh nghiệp niêm yết. Điểm chung của các trường hợp này là cổ phiếu thuộc sở hữu của cổ đông lớn hoặc người có liên quan đến lãnh đạo doanh nghiệp bị các công ty chứng khoán bán ra để thu hồi nợ.

Một trong những trường hợp gây chú ý là Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (HoSE: PNJ).

Ngày 13/11, PNJ công bố báo cáo kết quả giao dịch của bà Trần Phương Ngọc Giao, con gái Chủ tịch HĐQT Cao Thị Ngọc Dung. Theo đó, trong phiên 12/11, công ty chứng khoán đã bán giải chấp 2,456 triệu cổ phiếu PNJ của bà Giao bằng phương thức khớp lệnh.

Giao dịch khiến lượng cổ phiếu bà Giao nắm giữ giảm từ hơn 7,548 triệu xuống còn 5,092 triệu đơn vị, tương đương tỷ lệ sở hữu giảm từ 1,47% xuống 0,99% vốn điều lệ.

Đây không phải lần đầu cổ phiếu của bà Giao bị bán giải chấp trong thời gian gần đây. Trước đó, ngày 8/10, bà bị bán 2,94 triệu cổ phiếu. Ngày 30/10 tiếp tục bị bán gần 1,838 triệu cổ phiếu; đến ngày 4/11, thêm 2,318 triệu cổ phiếu bị bán để thu hồi nợ.

Như vậy, chỉ qua bốn đợt giao dịch từ đầu tháng 10 đến ngày 12/11, tổng lượng cổ phiếu PNJ của bà Giao bị bán giải chấp lên tới gần 9,552 triệu đơn vị. Tỷ lệ sở hữu của cá nhân này giảm từ 2,86% xuống dưới 1% vốn doanh nghiệp.

Những giao dịch trên diễn ra trong bối cảnh thị giá PNJ đã trải qua giai đoạn sụt giảm mạnh. Tuy nhiên, các báo cáo công bố không cho biết đầy đủ quy mô nghĩa vụ tài chính, mức giá cho vay hoặc mục đích sử dụng khoản vốn dẫn đến việc bán giải chấp.

Diễn biến tương tự xuất hiện tại Công ty Cổ phần Kosy (HoSE: KOS), nhưng với quy mô cổ phiếu bị xử lý lớn hơn đáng kể.

Theo các báo cáo thay đổi sở hữu được công bố, từ ngày 27/10 đến 10/11, tổng cộng hơn 45,33 triệu cổ phiếu KOS thuộc sở hữu của 7 cá nhân, tổ chức liên quan đến ban lãnh đạo doanh nghiệp đã bị các công ty chứng khoán bán giải chấp. Khối lượng này tương đương khoảng 20,8% số cổ phiếu đang lưu hành của Kosy.

Trong đó, ông Nguyễn Việt Cường, Chủ tịch HĐQT Kosy, bị bán giải chấp hơn 13,03 triệu cổ phiếu qua hai đợt giao dịch từ ngày 28/10 đến 6/11. Sau các giao dịch, ông Cường còn nắm giữ khoảng 58,6 triệu cổ phiếu, tương đương 27,07% vốn điều lệ.

Công ty Cổ phần Đầu tư Leo Regulus, một tổ chức có liên quan, cũng bị bán hơn 14,12 triệu cổ phiếu KOS. Sau giao dịch, tỷ lệ sở hữu của pháp nhân này giảm từ 10,17% xuống còn 3,65%, qua đó không còn là cổ đông lớn của Kosy.

Đợt bán giải chấp diễn ra khi hoạt động kinh doanh Kosy cũng đối mặt với khó khăn. Báo cáo tài chính riêng quý III/2026 cho thấy doanh thu thuần giảm hơn 76% so với cùng kỳ, còn khoảng 72,8 tỷ đồng. Điều này cho thấy áp lực lên giá cổ phiếu có thể xuất phát từ nhiều yếu tố cùng lúc, bao gồm kết quả kinh doanh, kỳ vọng thị trường và hoạt động xử lý tài sản bảo đảm.

Không chỉ PNJ và KOS, Công ty Chứng khoán Stanley Brothers còn thông báo dự kiến bán giải chấp 240.000 cổ phiếu TIG thuộc sở hữu của bà Nguyễn Hồ Hương Ly, người có liên quan đến Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đầu tư Thăng Long. Kế hoạch được công bố với thời điểm bắt đầu từ ngày 11/11, nhưng thông báo dự kiến không đồng nghĩa toàn bộ số cổ phiếu đã được bán thực tế.

Những trường hợp trên cho thấy rủi ro đòn bẩy đang biểu hiện rõ ở cấp độ từng doanh nghiệp và từng nhóm cổ đông, thay vì chỉ tồn tại trong các thống kê tổng hợp về dư nợ margin.

Khi khoản nợ của một người trở thành rủi ro của nhiều cổ đông

Về nguyên tắc, nghĩa vụ trả nợ thuộc về người đi vay. Tuy nhiên, trong hoạt động đầu tư chứng khoán, hậu quả của việc mất khả năng duy trì tỷ lệ tài sản bảo đảm có thể vượt ra ngoài phạm vi tài khoản vay vốn.

Cơ chế này bắt đầu khi giá cổ phiếu giảm xuống dưới ngưỡng được quy định trong hợp đồng. Công ty chứng khoán có thể yêu cầu khách hàng bổ sung tiền, bổ sung tài sản bảo đảm hoặc giảm dư nợ. Nếu nghĩa vụ không được đáp ứng, bên cho vay có thể tiến hành bán cổ phiếu để thu hồi vốn.

Với những khoản vay quy mô nhỏ và cổ phiếu có thanh khoản tốt, thị trường có thể hấp thụ nguồn cung phát sinh mà không gây ra biến động quá lớn. Nhưng khi tài sản bảo đảm là cổ phiếu thanh khoản thấp, hoặc lượng cổ phiếu cần bán chiếm tỷ lệ đáng kể so với khối lượng giao dịch thông thường, áp lực sẽ lớn hơn.

Nếu giá cổ phiếu tiếp tục giảm, những tài khoản sử dụng cùng mã chứng khoán làm tài sản bảo đảm cũng có thể bị ảnh hưởng. Khi nhiều khoản vay cùng tiến gần ngưỡng xử lý, nguồn cung bán giải chấp có nguy cơ gia tăng và tạo ra vòng xoáy giảm giá.

Ông Nguyễn Danh Thái, chuyên gia phân tích vĩ mô của Công ty CKG Việt Nam, đã cảnh báo về nguy cơ xuất hiện hoạt động bán giải chấp chéo khi áp lực lãi suất và thanh khoản khiến các khoản vay mất đi mức độ an toàn.

Theo ông Thái, trong trường hợp một số cổ phiếu mất thanh khoản, bên vay hoặc tổ chức cho vay có thể phải xử lý những tài sản có thanh khoản tốt hơn để đáp ứng nghĩa vụ tài chính. Nếu diễn ra trên diện rộng, cơ chế này có thể làm áp lực bán lan từ những cổ phiếu đang gặp khó khăn sang các mã khác.

Nhà đầu tư không sử dụng margin cũng có thể chịu tác động từ hiện tượng này. Dù không phải bổ sung tài sản bảo đảm hay trả lãi vay, họ vẫn đối mặt với nguy cơ danh mục giảm giá khi áp lực bán từ các tài khoản vay vốn gia tăng.

Còn theo ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược Thị trường Công ty Chứng khoán VPBankS, từng lưu ý rằng một trong những rủi ro lớn nhất của margin là nhà đầu tư có thể bị buộc bán cổ phiếu đúng vào thời điểm bất lợi nhất.

Ông Sơn khuyến nghị những nhà đầu tư không có điều kiện thường xuyên theo dõi thị trường cần đặc biệt thận trọng với đòn bẩy tài chính. Biến động mạnh của giá cổ phiếu có thể khiến tài khoản bị xử lý trước khi nhà đầu tư kịp điều chỉnh chiến lược.

Những cảnh báo này càng có ý nghĩa khi số liệu FiinTrade cho thấy dư nợ margin cuối quý III/2026 đã đạt hơn 457.500 tỷ đồng, trong khi giá trị giao dịch bình quân phiên giảm mạnh so với cùng kỳ.

Cần lưu ý, không thể từ một trường hợp bán giải chấp riêng lẻ suy ra toàn bộ diễn biến giảm giá của cổ phiếu đó là hệ quả của hoạt động thu hồi nợ. Định giá doanh nghiệp, kết quả kinh doanh, dòng vốn tổ chức và tâm lý thị trường đều có thể tác động đến cung cầu. Vấn đề lớn hơn nằm ở khả năng tiếp cận thông tin của cổ đông bên ngoài.

Hiện nay, nhà đầu tư có thể theo dõi tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn, người nội bộ và những giao dịch thuộc diện phải công bố. Tuy nhiên, thông tin tổng hợp về lượng cổ phiếu đang được sử dụng làm tài sản bảo đảm, dư nợ gắn với từng mã và các ngưỡng xử lý thường không được công bố đầy đủ.

Sự thiếu vắng những dữ liệu này khiến nhà đầu tư khó đánh giá mức độ rủi ro từ hoạt động vay vốn của các cổ đông lớn trước khi những thông báo bán giải chấp xuất hiện.

Đối với doanh nghiệp niêm yết, áp lực còn có thể lan sang cơ cấu sở hữu. Nếu lượng cổ phiếu bị bán đủ lớn, một cổ đông có thể giảm mạnh quyền biểu quyết hoặc không còn đáp ứng ngưỡng sở hữu để được xem là cổ đông lớn. Trường hợp Leo Regulus tại Kosy là một ví dụ.

Trong bối cảnh dư nợ margin toàn thị trường tiến sát nửa triệu tỷ đồng, các đợt bán giải chấp tại PNJ và Kosy cho thấy một thực tế: rủi ro tín dụng gắn với cổ phiếu không chỉ là câu chuyện giữa người vay và công ty chứng khoán.