Theo quy định hiện hành, tiêu chuẩn của đơn vị hành chính được thực hiện theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có hiệu lực từ ngày 1/1, thay thế Nghị quyết 1211/2016 và Nghị quyết 27/2022.
Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương này.
Theo đó, nhiều địa phương đã nổi lên sau sắp xếp đạt được những thành tựu rất rõ như: Hà Nội, TP. HCM, Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Ninh Bình, Tây Ninh…
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng, sau 1 năm vận hành hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp vẫn còn những khó khăn, hạn chế cần tiếp tục được nhận diện, tháo gỡ. Đây là yêu cầu đặt ra đối với Chính phủ và chính quyền địa phương trong quá trình hoàn thiện mô hình, bảo đảm bộ máy hành chính nhà nước thực sự tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng.
Sau sắp xếp, hiện cả nước hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 cấp huyện.
Trong đó hiện cả nước còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng tiêu chuẩn. Chính phủ sẽ ban hành hướng dẫn để các địa phương nghiên cứu, tiếp tục sắp xếp, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026.
Việc sắp xếp vẫn phải bám sát những yêu cầu cơ bản, đó là phải phù hợp với đặc thù về văn hóa, lịch sử, truyền thống, dân tộc, tôn giáo, địa lý. Trên cơ sở kết luận của Bộ Chính trị, Chính phủ sẽ hướng dẫn cụ thể và hoàn thành dứt điểm trong năm nay.
Việc nghiên cứu tiếp tục sắp xếp 705 xã, phường chưa đáp ứng tiêu chuẩn sẽ phải được thực hiện trên cơ sở hệ thống tiêu chuẩn hiện hành, đồng thời tuân thủ đầy đủ quy trình lập đề án, thẩm định và quyết định theo quy định của pháp luật.
Theo quy định hiện hành, tiêu chuẩn của đơn vị hành chính được thực hiện theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có hiệu lực từ ngày 1/1, thay thế Nghị quyết 1211/2016 và Nghị quyết 27/2022.
Nội dung của Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 cho thấy, đối với cấp xã, nghị quyết quy định ba nhóm tiêu chuẩn gồm quy mô dân số, diện tích tự nhiên và định hướng phát triển kinh tế – xã hội.
Cụ thể, xã miền núi phải có quy mô dân số từ 5.000 người, diện tích từ 100 km2, xã ở hải đảo có dân số từ 2.500 người, diện tích từ 15 km2; các xã còn lại phải có dân số từ 16.000 người và diện tích từ 30 km2 trở lên. Ngoài ra, xã phải có định hướng phát triển kinh tế – xã hội phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, thành phố.
Đối với cấp phường, tiêu chuẩn không chỉ dừng ở dân số và diện tích mà được mở rộng sang các tiêu chí phản ánh đặc trưng của đơn vị hành chính đô thị.
Theo đó, phường phải có quy mô dân số từ 21.000 người, diện tích tự nhiên từ 5,5 km2; đồng thời có vị trí, chức năng là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tỷ lệ dân số đô thị phải đạt từ 50% trở lên.
Bên cạnh đó, nghị quyết còn yêu cầu phường đáp ứng các tiêu chí về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế – xã hội như tỷ lệ thu ngân sách địa phương bảo đảm cân đối chi ngân sách, tỷ trọng công nghiệp – xây dựng và dịch vụ đạt từ 70%, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70%, thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức bình quân của tỉnh, thành phố và tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn mức bình quân của địa phương trong 3 năm gần nhất.
Nghị quyết cũng quy định cơ chế điều chỉnh đối với các đơn vị hành chính có yếu tố đặc thù như miền núi, hải đảo, khu vực biên giới, địa phương có di sản được UNESCO công nhận hoặc trung tâm du lịch quốc gia, quốc tế. Tùy từng trường hợp, một số tiêu chuẩn về dân số hoặc trình độ phát triển kinh tế – xã hội có thể được áp dụng ở mức thấp hơn so với quy định chung.
Nghị quyết 112 nêu rõ Đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính gồm có 5 phần. Thứ nhất là căn cứ pháp lý và sự cần thiết.
Thứ hai lịch sử hình thành và hiện trạng của các đơn vị hành chính liên quan trực tiếp đến việc thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính.
Thứ ba là phương án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính.
Thứ tư là đánh giá tác động và định hướng phát triển của đơn vị hành chính sau khi thành lập, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính. Trường hợp giải thể đơn vị hành chính thì chỉ thực hiện đánh giá tác động.
Cuối cùng là kết luận và kiến nghị. Hồ sơ kèm theo phải có các biểu tổng hợp tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, bản đồ hiện trạng và bản đồ phương án sắp xếp, các số liệu được cơ quan có thẩm quyền xác nhận, cùng một phim tài liệu dài từ 15 đến 20 phút giới thiệu về vị trí, hiện trạng phát triển kinh tế – xã hội và hạ tầng của khu vực đề nghị thành lập hoặc sáp nhập.
Sau khi địa phương hoàn thiện hồ sơ, Bộ Nội vụ chủ trì thẩm định trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ; trường hợp cần thiết có thể tổ chức khảo sát phục vụ công tác thẩm định. Sau đó, đề án được Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thẩm tra trước khi trình Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.
PV / Vietnamfinance.vn
