Theo Cục Quản lý Công sản, Bộ Tài chính, tính đến nay các địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý bước đầu đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư, bảo đảm các cơ sở nhà, đất đều có đối tượng chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng, khai thác theo quy định. Tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn cần những cơ chế đặc thù để xử lý.
11.412 cơ sở nhà, đất dôi dư đang chờ phương án khai thác, xử lý triệt để
Theo Cục Quản lý Công sản, Bộ Tài chính, đối với trụ sở làm việc, sau khi sắp xếp tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, cơ bản đã bảo đảm trụ sở làm việc phục vụ hoạt động của Lãnh đạo Chính phủ, các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương.
Thực hiện tinh thần theo chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Kết luận số 18-KL/TW, tận dụng tối đa công năng sử dụng các trụ sở làm việc hiện có, về cơ bản các xã không ở trung tâm huyện cũ đều làm việc tại các trụ sở không tập trung, phân tán ở các xã cũ trước khi sáp nhập, trong đó, bố trí cho khối cơ quan Đảng, chính quyền, mặt trận làm việc tại các địa điểm khác nhau để tận dụng trụ sở của các xã cũ.
Về quản lý, khai thác, xử lý nhà, đất của các địa phương, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, bảo đảm tất cả các cơ sở nhà, đất đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng, khai thác, xử lý.
Đại diện Bộ Tài chính cho biết, đã ưu tiên bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo: 3.015 cơ sở; đã bố trí làm cơ sở y tế: 648 cơ sở; đã bố trí làm thiết chế văn hóa, thể thao: 2.385 cơ sở; đã bố trí cho các mục đích công cộng khác: 626 cơ sở.
Tuy nhiên, đối với các cơ sở nhà, đất có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý thì sau khi hoàn thành bước 1, cơ quan được giao nhiệm vụ tiếp nhận phải tiếp tục xử lý bước 2 để đưa tài sản vào khai thác, xử lý triệt để theo đúng yêu cầu của Đảng, Nhà nước. Theo đó, đến ngày 27/5/2026 có số cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý đã hoàn thành việc xử lý hoặc đã đưa vào khai thác là 4.709 cơ sở;
Số cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý chưa hoàn thành xử lý hoặc đưa vào khai thác triệt để là 11.412 cơ sở (bao gồm 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà, tổ chức phát triển quỹ đất của địa phương quản lý, khai thác nhưng chưa đưa vào khai thác; 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án nhưng chưa hoàn thành xử lý, khai thác; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý, khai thác).
Nhà, đất đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà, tổ chức phát triển quỹ đất của địa phương quản lý, khai thác là 5.492 cơ sở; trong đó: (i) đã hoàn thành đưa vào khai thác hoặc xử lý là 163 cơ sở; (i) chưa hoàn thành đưa vào khai thác hoặc xử lý là 5.329 cơ sở.
Đối với việc quản lý, khai thác, xử lý nhà, đất của các Bộ, cơ quan Trung ương, có 3.446 cơ sở nhà, đất đã xử lý; số cơ sở nhà, đất chưa xử lý là 702 cơ sở; trong đó: 163 cơ sở đã có quyết định xử lý; 65 cơ sở đã trình nhưng chưa có quyết định xử lý và chưa có quyết định xử lý là 474 cơ sở.
Sẽ ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sáp nhập
Mặc dù, đến nay các địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý bước đầu đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư, bảo đảm các cơ sở nhà, đất đều có đối tượng chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng, khai thác theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, đối với các cơ sở nhà, đất được xử lý theo phương án thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý thì cần tiếp tục xử lý ở bước 2 để đưa nhà, đất vào khai thác hoặc xử lý triệt để. Theo tổng hợp báo cáo thì tiến độ xử lý, đưa vào khai thác đối với các cơ sở nhà, đất đã thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý chưa đồng đều. Có 5 địa phương báo cáo còn ít cơ sở đã thu hồi, chuyển giao chưa hoàn thành khai thác, xử lý triệt để gồm: Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, An Giang; tuy nhiên, vẫn còn nhiều địa phương có số lượng lớn cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý bước 2.
Một số Bộ, cơ quan Trung ương còn nhiều nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành việc xử lý (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao).
Nêu những khó khăn, vướng mắc trong quá trình sắp xếp tài sản công, trụ sở dôi dư, bà Trần Diệu An, Cục phó Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính cho biết, việc triển khai bố trí, sắp xếp, xử lý trụ sở, nhà, đất của các Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương để bảo đảm cơ sở vật chất ngay khi bộ máy mới đi vào hoạt động diễn ra trong thời gian ngắn, khối lượng tài sản lớn và phải triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước.
Hệ thống tổ chức bộ máy trước và sau khi sắp xếp có nhiều biến động đòi hỏi yêu cầu khác nhau về cơ sở vật chất; trong khi hệ thống công sở cũ được thiết kế, xây dựng cho mô hình tổ chức bộ máy cũ với biên chế, nhu cầu sử dụng khác. Do đó, việc bố trí, sắp xếp, xử lý trụ sở, nhà, đất cần phải có sự linh hoạt.
Cán bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý tài sản công có nhiều xáo trộn trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp; cán bộ tại các cơ quan, đơn vị sau khi sắp xếp phải thực hiện đồng thời nhiều công việc cùng một lúc, khối lượng công việc phát sinh lớn.
Đồng thời, một số Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương chưa ban hành được đầy đủ văn bản thuộc thẩm quyền của Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương để thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công.
Bà Trần Diệu An cũng nhấn mạnh, trong giai đoạn hiện nay việc xử lý, khai thác ở bước 2 còn gặp phải một số khó khăn, vướng mắc do khách quan mang lại như:
Khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp phát sinh số lượng lớn trụ sở, nhà, đất dôi dư cần đưa vào khai thác, tạo lượng cung lớn; trong khi lượng cầu của khối Nhà nước (để làm trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp) và khối ngoài Nhà nước (nhu cầu thuê nhà, đất của tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước) ở nơi có tài sản dôi dư giảm (do cơ quan, đơn vị dịch chuyển về trung tâm tỉnh mới, xã mới và sự dịch chuyển của mô hình kinh doanh từ trực tiếp sang online) dẫn tới mất cân đối cung-cầu.
Nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư có quy mô nhỏ, lẻ, ở các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại, các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước không có nhu cầu thuê trong khi để sử dụng làm các công trình công cộng thì cần có kinh phí và nhân sự quản lý.
Nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư được giao cho cấp xã quản lý, khai thác, xử lý; tuy nhiên, một số đơn vị cấp xã còn lúng túng trong triển khai thực hiện.
Trước những khó khăn nêu trên, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Quản lý công sản, Bộ Tài chính đã đề cập đến những giải pháp để đẩy nhanh việc sắp xếp, xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, trong đó về cơ chế chính sách, ngày 26/5 vừa qua Bộ Tài chính đã có Tờ trình Chính phủ về việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính theo trình tự, thủ tục rút gọn. Bộ Tài chính đang tích cực phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Chính phủ để ban hành.
