Bộ Xây dựng đang trình Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị. Điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên cả nước áp dụng phân loại trình độ phát triển đô thị tới cấp phường, bên cạnh việc xác định rõ vị thế của các thành phố lớn trong hệ thống đô thị quốc gia.
Theo dự thảo, Thủ đô Hà Nội và TP. HCM được đề xuất là đô thị loại đặc biệt. Bốn thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ được phân loại là đô thị loại I. Đối với các tỉnh dự kiến thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, khu vực đó cũng phải đạt tiêu chí đô thị loại I.
Khác với trước đây, việc phân loại chỉ áp dụng ở cấp thành phố, thị xã, thị trấn, lần này dự thảo bổ sung thêm phường và khu vực dự kiến thành lập phường. Phường phải được đánh giá theo các tiêu chuẩn phát triển đô thị để làm căn cứ công nhận và đầu tư.
Hệ thống tiêu chí bao gồm quy mô dân số, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, hạ tầng kỹ thuật và xã hội, chuyển đổi số và đô thị thông minh, cũng như kiến trúc, cảnh quan và môi trường. Phường đạt tiêu chuẩn sẽ được công nhận ở mức phát triển đô thị loại II hoặc III. Đặc biệt, một phường có thể được công nhận ở loại đô thị cao hơn khu vực đô thị nơi nó trực thuộc, nếu phát triển vượt trội.
Theo Bộ Xây dựng, việc bổ sung cấp phường nhằm phản ánh chính xác thực trạng phát triển không đồng đều trong cùng một đô thị. Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết khi mô hình chính quyền địa phương đang hướng tới tổ chức hai cấp, đòi hỏi công cụ quản lý linh hoạt và chi tiết hơn.
Dự thảo đưa ra ba cấp phân loại chính: loại I, loại II và loại III. Loại đặc biệt và loại V sẽ không được đưa vào hệ thống đánh giá thường xuyên. Bên cạnh đó, để tránh chồng chéo, loại I thuộc tỉnh cũng được bãi bỏ.
Các tiêu chí phân loại được rút gọn còn ba nhóm: vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế – xã hội; mức độ đô thị hóa; trình độ phát triển hạ tầng và tổ chức không gian. Ngoài ra, dự thảo bổ sung yêu cầu mới về đô thị xanh, đô thị thông minh và khả năng ứng phó biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, các tiêu chí cũng được điều chỉnh theo vùng miền. Với khu vực miền núi, biên giới, hải đảo, đồng bằng sông Cửu Long hoặc các đô thị gắn với di sản UNESCO, một số chỉ tiêu về dân số, mật độ và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp có thể được giảm để bảo đảm tính khả thi.
Một thay đổi khác là phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền công nhận loại đô thị. Theo dự thảo, Thủ tướng chỉ công nhận đô thị loại đặc biệt. Bộ Xây dựng công nhận đô thị loại I. UBND cấp tỉnh sẽ công nhận đô thị loại II, loại III và cả cấp phường. Chính phủ quy định chi tiết thủ tục, bảo đảm nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương chịu trách nhiệm”.
Nếu được thông qua, Nghị quyết mới sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đánh giá, quản lý và đầu tư phát triển đô thị trong giai đoạn tới. Với việc bổ sung cấp phường, hệ thống phân loại sẽ giúp phân bổ nguồn lực sát thực tế hơn, đồng thời định hướng rõ kế hoạch phát triển hạ tầng và dịch vụ ở từng khu vực.
Bộ Xây dựng nhận định, đây là bước đổi mới quan trọng để nâng cao chất lượng đô thị, phù hợp với bối cảnh đô thị hóa nhanh và yêu cầu phát triển bền vững.
An Linh / Vietnamfinance.vn
