Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu đề xuất chuyển từ cơ chế Nhà nước điều hành giá theo chu kỳ sang trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải kê khai, giải trình biến động giá và chịu sự giám sát thông qua hệ thống dữ liệu.
Tại họp báo Bộ Công Thương quý III/2026, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu là trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp.
Theo đó, doanh nghiệp sẽ tự tính toán giá bán dựa trên công thức do Nhà nước quy định và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Nhà nước không tiếp tục điều hành giá xăng dầu theo chu kỳ hàng tuần như hiện nay.
Tuy nhiên, cơ chế này không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tùy ý tăng hoặc giảm giá. Khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp vẫn phải kê khai với cơ quan quản lý, trong đó nêu rõ công thức tính giá và các yếu tố cấu thành giá.
Việc kê khai dự kiến được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và hoàn thiện để áp dụng trên cả nước. Hệ thống này có thể đưa ra cảnh báo khi phát hiện những yếu tố bất thường, giúp Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường theo dõi diễn biến giá.
“Thương nhân nào có kê khai nhưng không giải trình được đầy đủ các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá sẽ là đối tượng được hệ thống cảnh báo để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát”, bà Hiền cho biết.
Theo thiết kế của dự thảo, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh thực tế, các lô hàng mua bán và những yếu tố hình thành giá để xác định giá bán. Khi một yếu tố đầu vào thay đổi, chẳng hạn chi phí đầu vào hoặc chi phí định mức, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá. Một số yếu tố chi phí định mức vẫn do Nhà nước quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính.
Ngoài ra, khi Nhà nước sử dụng các công cụ bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào các yếu tố này trong quá trình xác định giá.
Dự thảo hướng tới cơ chế giá có tính thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp được chủ động quyết định giá nhưng đồng thời phải chịu trách nhiệm, bảo đảm minh bạch, bám sát tín hiệu thị trường và tuân thủ các quy định về cạnh tranh.
“Mục tiêu trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp phải bám sát tín hiệu thị trường, đồng thời mục tiêu cao nhất là bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng”, bà Hiền nhấn mạnh.
Dự thảo cũng đặt ra vấn đề cạnh tranh về giá giữa các chủ thể trên thị trường. Quyền quyết định giá không chỉ được trao cho thương nhân đầu mối mà các thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyết định giá.
Theo dự kiến, nếu doanh nghiệp thực hiện ngay theo quy định của nghị định và chuyển đổi mô hình, có thể có hơn 10.500 thương nhân phân phối chuyển sang hoạt động theo mô hình mới.
Việc giảm tầng trung gian từ 3 tầng xuống 2 tầng được kỳ vọng tạo thêm cạnh tranh trên thị trường. Khó có khả năng thương nhân đầu mối có thể chi phối hoàn toàn giá bán, bởi cạnh tranh vẫn có thể diễn ra ngay tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi các thương nhân phân phối hoạt động.
Để hạn chế nguy cơ doanh nghiệp bắt tay, thông đồng nâng giá, dự thảo bổ sung quy định xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.
Kỳ Thư / Vietnamfinance.vn
