Nhiều công ty chứng khoán báo lãi lớn nhờ đẩy mạnh cho vay margin khi dư địa mảng môi giới truyền thống dần thu hẹp. Dư địa cho vay margin sẽ tiếp tục tăng trưởng.
Dư nợ cho vay margin lập đỉnh
Các công ty chứng khoán có nhiều nguồn thu, nổi bật là môi giới, cho vay ký quỹ (margin), tự doanh cổ phiếu, ngân hàng đầu tư, bảo lãnh phát hành.
Trong đó, một trong những chỉ số phản ánh rõ sự lớn mạnh nhanh chóng của các công ty chứng khoán là quy mô cho vay margin.
Trước đây, hoạt động cho vay gần như là “sân chơi” riêng của ngân hàng. Nhưng vài năm lại đây, mảng margin không chỉ là dịch vụ hỗ trợ giao dịch mà đã trở thành “con gà đẻ trứng vàng”, là một trong những nguồn thu chính của không ít công ty chứng khoán, thậm chí vượt vai trò truyền thống là môi giới.
Tại nhiều công ty chứng khoán, thu nhập từ lãi cho vay đóng góp tới 40-60% doanh thu. Điều này lý giải vì sao các doanh nghiệp liên tục mở rộng dư nợ cho vay, bất chấp chi phí vốn gia tăng.
Theo báo cáo tài chính quý I, hoạt động cho vay đã giúp các công ty chứng khoán thu về hơn 11.200 tỷ đồng, tăng 8% so với quý IV/2025, cao nhất từ trước đến nay. Nếu các quý trước đây, doanh số từ cho vay thường chỉ chiếm dưới 30% doanh thu của các công ty chứng khoán thì ở quý I/2026, tỷ lệ này tăng lên 36%.
Tính đến hết tháng 3, tổng dư nợ cho vay (bao gồm cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán) của các công ty cho khách hàng vay đạt gần 423.700 tỷ đồng, cao nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong đó, 415.000 tỷ đồng được dùng cho hoạt động ký quỹ, tăng khoảng 9.000 tỷ đồng so với cuối năm 2025, cao nhất từ trước đến nay.
Đến cuối quý I, toàn thị trường ghi nhận 15 công ty chứng khoán có dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng.
Quy mô cho vay của 5 cái tên dẫn đầu gồm TCBS, SSI, VPBankS, VPS và HSC đều đã vượt ngưỡng 1 tỷ USD (trên 26.400 tỷ đồng). Quy mô cho vay này đã vượt dư nợ cho vay khách hàng của một số ngân hàng thương mại quy mô nhỏ như PGBank, Saigonbank.
Cụ thể, TCBS hiện dẫn đầu về cho vay margin với dư nợ khoảng 44.100 tỷ đồng đến cuối tháng 3, tăng thêm 1.000 tỷ so với đầu năm.
Xếp thứ hai là SSI với dư nợ khoảng 36.600 tỷ đồng đến hết quý I, giảm khoảng 2.000 tỷ so với đầu năm.
Trong khi đó, VPBankS đang nổi lên như một đối trọng lớn của SSI khi nâng dư nợ cho vay margin lên khoảng 35.900 tỷ đồng, tăng 2.000 tỷ đồng trong quý đầu năm.
Đáng chú ý, VPS tăng vọt dư nợ cho vay margin từ khoảng 22.100 tỷ đồng vào cuối năm ngoái lên 30.000 tỷ đồng sau quý I, tương đương tăng gần 8.000 tỷ đồng, cao nhất toàn thị trường. Nhờ đó, VPS chính thức vượt HSC để vươn lên vị trí thứ 4 về quy mô cho vay ký quỹ.
Còn số dư cho vay của HSC gần như không thay đổi với mức 28.100 tỷ đồng, qua đó tụt lại phía sau trong bảng xếp hạng.
Ngoài những cái tên kể trên, nhiều công ty chứng khoán như ACBS, Vietcap, MBS, LPBS, SHS… cũng ghi nhận mức tăng dư nợ cho vay đáng kể trong quý đầu năm nay và thiết lập kỷ lục mới, góp phần kéo tổng dư nợ cho vay margin toàn thị trường lên mức cao chưa từng có.
Nhờ đẩy mạnh mảng cho vay mà lợi nhuận của các công ty chứng khoán thu được từ hoạt động kinh doanh này không hề nhỏ. Nhiều công ty chứng khoán hiện ghi nhận quy mô lợi nhuận không thua kém, thậm chí vượt một số ngân hàng quy mô nhỏ và vừa trên thị trường.
Trong quý đầu năm, tổng doanh thu của VPBankS đạt 2.871 tỷ đồng, gấp hơn 4 lần cùng kỳ năm trước, trong đó, lãi từ hoạt động cho vay đóng góp hơn 880 tỷ, tăng hơn 3 lần.
Tương tự, tổng doanh thu hoạt động của TCBS trong quý I đạt 2.783 tỷ đồng, tăng 37%. Trong đó, riêng mảng cho vay ký quỹ đạt 1.228 tỷ đồng, chiếm 44% tổng doanh thu và tăng 68% so với quý I năm ngoái.
SSI ghi nhận tổng doanh thu quý I đạt 3.295 tỷ đồng, trong đó 1.050 tỷ đồng (67%), cũng đến từ cho vay…
Ở các công ty chứng khoán lớn khác, nguồn thu từ hoạt động cho vay đều chiếm trên dưới 30% tổng doanh thu.
Tiếp tục mở rộng mảng cho vay
Giới chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh thị trường chứng khoán biến động mạnh thời gian qua đã thúc đẩy thanh khoản, tạo cơ hội cho dư nợ margin tiếp tục tăng.
Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng margin của nhà đầu tư thường xuyên ở mức cao, nhất là sau những phiên thị trường điều chỉnh sâu và nhiều cổ phiếu về vùng giá hấp dẫn, cũng giúp dư nợ margin lập kỷ lục.
Ông Trần Quốc Toàn, Giám đốc chi nhánh 2 – hội sở CTCP Chứng Khoán Mirae Asset, nhận định hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tiếp tục sôi động cũng giúp các công ty chứng khoán mở rộng mảng cho vay.
Tuy vậy, so với các giai đoạn bùng nổ trước đây, mức tăng trưởng dư nợ margin quý I đã có phần “dịu lại”, phản ánh xu hướng sử dụng đòn bẩy thận trọng hơn từ phía nhà đầu tư.
Ngoài việc nhà đầu tư chủ động hạ tỷ trọng đòn bẩy để bảo toàn thành quả, trong khi một số khác buộc phải giảm vay do áp lực call margin khi thị trường giảm sâu, một yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu vay margin là mặt bằng lãi suất. Thay vì mức 11-12%/năm của năm trước, lãi suất margin hiện vọt lên ngưỡng 13-14%/năm. Điều này đã tác động trực tiếp đến hoạt động cho vay của các nhà môi giới chứng khoán.
Trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, thị trường đang chuyển sang cuộc đua về quy mô vốn và năng lực tài chính. Muốn mở rộng thị phần, các công ty chứng khoán phải liên tục tăng vốn để đẩy mạnh cho vay margin, đầu tư công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Theo quy định từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, tỷ lệ dư nợ của các công ty trên vốn chủ sở hữu tối đa là 200%. Do đó, các doanh nghiệp trong ngành đã liên tục tăng vốn để tiếp tục có dư địa cho vay.
Các nhà phân tích cho biết, việc liên tục gia tăng vốn điều lệ phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau, trong đó có yêu cầu mở rộng dư địa cho vay margin theo quy định hiện hành, khi dư nợ cho vay không được vượt quá hai lần vốn chủ sở hữu.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối Ngân hàng đầu tư Chứng khoán An Bình, dự báo các công ty chứng khoán tiếp tục mở rộng mảng cho vay trong các quý tới. Không chỉ phục vụ các nhà đầu tư trong nước, các doanh nghiệp trong ngành sẽ “bơm” thêm vốn cho các nhà đầu tư ngoại, sau khi quyết định nâng hạng thị trường sẽ có hiệu lực từ tháng 9.
Còn VPBankS Research cho rằng, tỷ lệ nợ vay trên vốn chủ sở hữu (D/E) bình quân toàn ngành hiện vào khoảng 1,5 lần. Nhưng con số này vẫn chưa phản ánh đầy đủ nguồn lực từ các thương vụ IPO lớn và các kế hoạch tăng vốn đang triển khai. Khi các nguồn vốn mới được ghi nhận đầy đủ, dư địa mở rộng hoạt động kinh doanh của ngành chứng khoán vẫn còn tương đối lớn.
Minh Anh / Vietnamfinance.vn
