Kinh tế toàn cầu chịu tác động đan xen từ địa chính trị và chính sách tiền tệ khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cùng nhiều ngân hàng trung ương lớn giữ nguyên lãi suất, nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ – EU bất ngờ quay trở lại khiến triển vọng kinh tế thế giới trở nên thận trọng.
Ngân hàng trung ương lớn đồng loạt “án binh bất động”
Tuần qua chứng kiến một điểm chung hiếm có trong chính sách tiền tệ toàn cầu khi các ngân hàng trung ương lớn gồm Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Anh (BOE) và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đều quyết định giữ nguyên lãi suất điều hành. Cụ thể, Fed duy trì lãi suất ở mức 5,25%-5,5%, ECB giữ ở 4%, BOE ở 5,25% trong khi BOJ tiếp tục chính sách lãi suất gần 0%.
Dữ liệu lạm phát là yếu tố chính khiến các nhà hoạch định chính sách chưa thể nới lỏng. Tại Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng gần nhất vẫn quanh mức 3,4% – cao hơn mục tiêu 2%. Khu vực Eurozone ghi nhận lạm phát khoảng 2,6%, trong khi Anh vẫn trên 3%. Nhật Bản – nền kinh tế từng vật lộn với giảm phát – hiện cũng chứng kiến CPI vượt 2% trong nhiều tháng liên tiếp.
Một điểm đáng chú ý là sự chia rẽ trong nội bộ các ngân hàng trung ương. Biên bản họp của Fed cho thấy một số thành viên vẫn lo ngại lạm phát “bám rễ”, trong khi số khác bắt đầu quan tâm đến rủi ro tăng trưởng suy yếu. ECB cũng phát tín hiệu có thể giảm lãi suất vào mùa hè, nhưng chưa đưa ra cam kết rõ ràng.
Thị trường tài chính phản ứng thận trọng. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm dao động quanh 4,5%, trong khi đồng USD duy trì sức mạnh so với rổ tiền tệ. Chỉ số chứng khoán toàn cầu biến động nhẹ, phản ánh tâm lý “chờ đợi” của nhà đầu tư.
Tổng thể, chính sách tiền tệ toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhạy cảm: nếu nới lỏng quá sớm có thể khiến lạm phát quay lại, nhưng giữ chặt quá lâu lại làm gia tăng nguy cơ suy thoái.
UAE rút khỏi OPEC và những hệ lụy đối với thị trường dầu mỏ
Một trong những sự kiện gây bất ngờ nhất tuần qua là việc OPEC mất đi một thành viên quan trọng: Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Sau gần 60 năm tham gia, UAE tuyên bố rút khỏi tổ chức này, viện dẫn lý do bất đồng về hạn ngạch sản lượng và chiến lược dài hạn.
UAE hiện sản xuất khoảng 3,2-3,5 triệu thùng dầu/ngày, chiếm gần 3% nguồn cung toàn cầu. Việc nước này rời OPEC làm dấy lên lo ngại về khả năng phá vỡ kỷ luật sản xuất trong nhóm, vốn là yếu tố quan trọng giúp duy trì giá dầu ổn định trong nhiều năm.
Ngay sau thông tin này, giá dầu Brent có thời điểm tăng lên trên 90 USD/thùng trước khi điều chỉnh. Giới phân tích cho rằng nếu UAE tăng sản lượng tự do, nguồn cung toàn cầu có thể tăng thêm 0,5-1 triệu thùng/ngày trong trung hạn.
Ngoài yếu tố sản lượng, động thái của UAE còn phản ánh sự thay đổi trong chiến lược năng lượng. Quốc gia này đang đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo và muốn tối đa hóa doanh thu từ dầu trong giai đoạn chuyển đổi. Điều này khiến họ không còn muốn bị ràng buộc bởi các hạn ngạch của OPEC.
Về dài hạn, sự kiện này có thể làm suy yếu vai trò điều phối của OPEC, đặc biệt khi các thành viên khác như Ả Rập Xê Út và Nga phải đối mặt với áp lực duy trì giá dầu trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu không ổn định.
Căng thẳng Mỹ – Iran đẩy giá dầu biến động mạnh
Căng thẳng địa chính trị giữa Hoa Kỳ và Iran tiếp tục là tâm điểm của thị trường năng lượng tuần qua. Những lo ngại về khả năng gián đoạn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz – tuyến đường chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu – đã khiến giá dầu tăng vọt.
Có thời điểm, giá dầu Brent chạm ngưỡng 125-126 USD/thùng, mức cao nhất trong nhiều tháng. Tuy nhiên, sau khi xuất hiện tín hiệu ngoại giao tích cực, giá nhanh chóng điều chỉnh về quanh 100-105 USD/thùng vào cuối tuần.
Eo biển Hormuz đóng vai trò chiến lược khi mỗi ngày có khoảng 17-20 triệu thùng dầu đi qua. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể khiến thị trường toàn cầu rơi vào trạng thái thiếu hụt ngắn hạn, đẩy giá tăng mạnh.
Ngoài dầu, giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại châu Á cũng tăng khoảng 8-10% trong tuần, phản ánh lo ngại lan rộng về an ninh năng lượng. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.
Sự biến động mạnh của giá năng lượng đang tạo áp lực lên lạm phát toàn cầu, khiến các ngân hàng trung ương khó có thể nới lỏng chính sách trong ngắn hạn. Đây là một vòng lặp rủi ro: địa chính trị → giá năng lượng → lạm phát → chính sách tiền tệ → tăng trưởng.
Nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ – EU quay trở lại
Quan hệ thương mại giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) bất ngờ căng thẳng khi Mỹ xem xét áp thuế nhập khẩu ô tô từ châu Âu lên tới 25%. Đây là mức thuế cao hơn nhiều so với mức hiện tại (khoảng 2,5%).
Ngành ô tô là trụ cột xuất khẩu của EU, với tổng giá trị xuất khẩu sang Mỹ đạt hơn 50 tỷ USD mỗi năm. Các hãng xe Đức như BMW, Mercedes-Benz và Volkswagen có thể chịu tác động lớn nếu chính sách này được thực thi.
Phía EU đã phản ứng mạnh mẽ, tuyên bố sẵn sàng áp thuế trả đũa lên các mặt hàng của Mỹ, bao gồm nông sản và công nghệ. Điều này làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy trả đũa tương tự giai đoạn 2018-2019.
Thị trường tài chính phản ứng tiêu cực với cổ phiếu ngành ô tô châu Âu giảm 3-5% trong tuần. Đồng euro cũng suy yếu nhẹ so với USD, phản ánh rủi ro gia tăng đối với triển vọng xuất khẩu.
Nếu leo thang, căng thẳng thương mại Mỹ – EU có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới vốn đang đối mặt với nhiều bất ổn từ địa chính trị và chính sách tiền tệ.
Tăng trưởng kinh tế Mỹ và toàn cầu phát tín hiệu chậm lại
Các số liệu kinh tế công bố tuần qua cho thấy bức tranh tăng trưởng toàn cầu đang có dấu hiệu suy yếu. Tại Mỹ, GDP quý I/2026 tăng khoảng 2% (theo năm), thấp hơn kỳ vọng 2,5-3% của thị trường. Tiêu dùng cá nhân – động lực chính của nền kinh tế – cũng tăng chậm lại.
Khu vực Eurozone gần như “đứng yên” với mức tăng trưởng chỉ khoảng 0,1% trong quý gần nhất. Đức – nền kinh tế lớn nhất khu vực – tiếp tục đối mặt với khó khăn trong ngành công nghiệp, trong khi Pháp và Ý tăng trưởng yếu.
Ngược lại, một số điểm sáng xuất hiện tại châu Á. Đài Loan ghi nhận tăng trưởng GDP lên tới 13,7% nhờ bùng nổ ngành công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Trung Quốc cũng cho thấy dấu hiệu ổn định hơn khi xuất khẩu tăng trở lại, đặc biệt trong lĩnh vực đất hiếm và linh kiện điện tử.
Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn đáng lo ngại khi nhiều nền kinh tế phải đối mặt với tình trạng “tăng trưởng thấp – lạm phát cao”. Đây là dấu hiệu của nguy cơ lạm phát đình trệ nhẹ, vốn rất khó xử lý về mặt chính sách.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) gần đây dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 chỉ quanh mức 2,8-3%, thấp hơn trung bình lịch sử. Điều này cho thấy nền kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm và nhiều bất định.
Thiên Ân / Vietnamfinance.vn
