Với dự báo tăng trưởng dẫn đầu khu vực và những cải cách thể chế đột phá, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng cấp mô hình tăng trưởng, chuyển từ các ngành thâm dụng lao động sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.
Ông Shantanu Chakraborty nhận định dự báo tăng trưởng của Việt Nam ngày càng thể hiện vị thế trong khu vực – Ảnh: VGP/Hoàng Thuyên
Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Chính phủ, ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho rằng phía sau những con số tích cực là yêu cầu cải cách sâu hơn nhằm bảo đảm chất lượng tăng trưởng.
“Điểm rơi” tăng trưởng và nền tảng vĩ mô
Theo ADB, trong kịch bản ổn định sớm, Việt Nam được dự báo đạt mức tăng trưởng “một trong những con số cao nhất Đông Nam Á”. Ông Shantanu Chakraborty nhận định: “Điều này cho thấy rõ tính bền bỉ của nền kinh tế Việt Nam trước những thách thức toàn cầu”. Đà tăng trưởng hiện nay không đơn thuần là sự phục hồi sau các cú sốc, mà phản ánh các yếu tố nền tảng đã được củng cố trong nhiều năm hội nhập.
Tuy nhiên, ADB cũng lưu ý rằng để duy trì đà tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam không thể chỉ dựa vào các động lực truyền thống, mà cần chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất và hiệu quả của nền kinh tế.
Một trong những cảnh báo đáng chú ý nhất của ADB liên quan trực tiếp đến mô hình tăng trưởng hiện tại. Dù Việt Nam đã “hội nhập rất sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu” và xây dựng được nền tảng sản xuất định hướng xuất khẩu mạnh mẽ, nhưng: “Giá trị gia tăng của khu vực trong nước vẫn còn thấp”. Theo ông Chakraborty, lợi thế chi phí lao động thấp “không phải là lợi thế bền vững trong dài hạn”. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Để nâng cấp vị thế, ADB nhấn mạnh bốn yếu tố then chốt: môi trường kinh doanh minh bạch, khả năng tiếp cận vốn dài hạn, hạ tầng chất lượng cao và nguồn nhân lực có kỹ năng. Đây là những điều kiện nền tảng để Việt Nam chuyển từ vai trò tham gia vào chuỗi cung ứng sang tạo ra giá trị lớn hơn trong chuỗi.
Chuyên gia cảnh báo, lợi thế chi phí lao động thấp “không phải là lợi thế bền vững trong dài hạn” – Ảnh: VGP/Thu Trang
Trong lĩnh vực năng lượng, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia giữ vai trò quan trọng tại Đông Nam Á, với các cam kết mạnh mẽ về phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và tham gia các sáng kiến như JETP.
Tuy nhiên, theo ADB, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở mục tiêu, mà ở khả năng triển khai dự án. Ông Chakraborty nhấn mạnh: “Đối với các nhà tài chính, yếu tố quan trọng nhất là tính khả thi tài chính của dự án”. Dù sự quan tâm của nhà đầu tư tư nhân là rất lớn, nhưng dòng vốn sẽ chỉ được giải ngân khi các dự án có cấu trúc rủi ro hợp lý và khung pháp lý ổn định.
Đáng chú ý, một trong những khuyến nghị mang tính chiến lược được Giám đốc ADB Việt Nam lưu ý là: “Nâng cao hiệu quả năng lượng là cách tiết kiệm chi phí hơn nhiều so với việc chỉ tập trung phát triển nguồn điện mới”. Điều này cho thấy hướng tiếp cận cần chuyển từ mở rộng nguồn cung sang tối ưu hóa sử dụng năng lượng trên toàn hệ thống.
Thể chế và tiến độ chuẩn bị dự án: Yếu tố quyết định dòng vốn
Một trong những vấn đề mang tính cấu trúc được ADB nhấn mạnh là khoảng cách giữa ý tưởng và triển khai dự án. Theo ông Chakraborty, “Cần rút ngắn thời gian từ khi hình thành ý tưởng dự án đến khi dự án sẵn sàng triển khai”.
Thực tế cho thấy, Việt Nam không thiếu dự án, nhưng nhiều dự án chưa đạt chất lượng chuẩn bị cần thiết để thu hút vốn, đặc biệt là vốn tư nhân. Các hạn chế về cấu trúc tài chính, phân bổ rủi ro và tiêu chuẩn quốc tế vẫn là rào cản lớn. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, khả năng đưa dự án vào trạng thái “sẵn sàng” nhanh chóng sẽ trở thành lợi thế mang tính quyết định.
Ông Shantanu Chakraborty cho biết, ADB đánh giá cao những bước tiến gần đây trong cải cách thể chế tại Việt Nam, đặc biệt là việc xác lập vai trò trung tâm của khu vực tư nhân và nỗ lực đơn giản hóa quy trình thủ tục.
Cải cách thể chế là chìa khóa để Việt Nam tăng trưởng ổn định và bền vững.
Việc tinh gọn bộ máy hành chính xuống còn hai cấp và tăng cường phân cấp cho địa phương được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể tốc độ ra quyết định. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu nâng cao năng lực chuẩn bị dự án tại cấp địa phương, nhằm đáp ứng tiêu chuẩn của các nhà tài trợ quốc tế.
Về dài hạn, yếu tố then chốt vẫn là nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính và khoa học – công nghệ.
Theo ADB, thách thức không phải là đạt tăng trưởng cao, mà là duy trì được tăng trưởng đó trên nền tảng năng suất, giá trị gia tăng và khả năng chống chịu.
Khi các lợi thế truyền thống dần thu hẹp, chất lượng cải cách – từ thể chế, hạ tầng đến nguồn nhân lực sẽ quyết định khả năng Việt Nam tiến tới mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Thu Trang / Báo Chính Phủ
