Không chỉ là điểm nóng địa chính trị, Venezuela đang nổi lên như một biến số kinh tế có khả năng tác động sâu rộng đến lạm phát, chính sách tiền tệ và định giá thị trường chứng khoán Mỹ. Động thái của Washington có thể mở ra một cú dịch chuyển cấu trúc trên thị trường năng lượng toàn cầu, từ đó định hình lại kinh tế trong những năm tới.
Cú sốc với thị trường năng lượng
Trong nhiều năm, các động lực lớn chi phối thị trường tài chính Mỹ thường xoay quanh Cục Dự trữ Liên bang (Fed), chính sách tài khóa của Quốc hội hay gần đây là làn sóng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn mới, một yếu tố tưởng như nằm ngoài quỹ đạo truyền thống của Phố Wall đang dần nổi lên: Venezuela.
Quốc gia Nam Mỹ này sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới, với khoảng 303 tỷ thùng. Về mặt quy mô, đây không phải là một nhà sản xuất cận biên hay một quốc gia chỉ có khả năng tác động nhỏ đến giá dầu. Trái lại, trữ lượng của Venezuela đủ lớn để, trong điều kiện được khai thác hiệu quả, tái định hình hoàn toàn cán cân cung – cầu năng lượng toàn cầu.
Dựa trên các chu kỳ giá dầu hiện đại, giá trị danh nghĩa của nguồn tài nguyên này được ước tính trong khoảng 18.000 – 45.000 tỷ USD. Con số này không nhằm phản ánh dòng tiền thực tế hay lợi nhuận có thể thu hồi, mà minh họa quy mô kinh tế của một “siêu tài sản” bị đóng băng trong nhiều thập kỷ.
Để so sánh, GDP danh nghĩa hàng năm của Mỹ hiện vào khoảng 28.000 – 30.000 tỷ USD, còn GDP toàn cầu khoảng 110.000 – 120.000 tỷ USD.
Tuy nhiên, điều khiến Venezuela trở thành tâm điểm hiện nay không chỉ nằm ở trữ lượng, mà ở căng thẳng leo thang giữa Washington và Caracas. Các biện pháp trừng phạt, nới lỏng có điều kiện rồi tái siết chặt, cùng những động thái can dự sâu hơn của Mỹ vào vấn đề năng lượng và chính trị tại Venezuela đang làm dấy lên câu hỏi lớn: Liệu Mỹ có thể, hoặc có chủ ý, khôi phục ảnh hưởng đối với sản lượng dầu mỏ của quốc gia này hay không?
Trong quá khứ, Venezuela từng sản xuất từ 3 đến 3,5 triệu thùng/ngày vào cuối thập niên 1990. Nhưng sau nhiều năm đầu tư suy giảm và khủng hoảng thể chế đã khiến sản lượng rơi xuống quanh mức 1 triệu thùng/ngày hoặc thấp hơn. Vấn đề không nằm ở địa chất, mà ở quản trị và khung thể chế.
Nếu căng thẳng hiện nay dẫn đến một kịch bản trong đó Mỹ và các doanh nghiệp phương Tây giành lại vai trò vận hành hoặc ảnh hưởng đáng kể đến ngành dầu khí Venezuela, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với một cú sốc nguồn cung mang tính cấu trúc, thay vì chỉ là biến động ngắn hạn về giá.
Dù vậy, kịch bản này vẫn phụ thuộc lớn vào khả năng cải thiện thể chế, mức độ ổn định chính trị và cam kết dài hạn của các bên liên quan, những yếu tố từng là điểm nghẽn lớn nhất của Venezuela trong nhiều thập kỷ.
Cổ phiếu, chứng khoán Mỹ “nín thở”
Tác động lớn nhất của kịch bản này, trên thực tế, không nằm ở thị trường dầu mỏ, mà ở thị trường chứng khoán khi Phố Wall không định giá dầu thô, mà định giá lợi nhuận doanh nghiệp, dòng tiền tương lai và tỷ lệ chiết khấu.
Đặc biệt khi năng lượng là yếu tố đầu vào quan trọng nhất của lạm phát. Giá dầu ổn định và nguồn cung đáng tin cậy hơn sẽ trực tiếp làm giảm áp lực chi phí trong vận tải, sản xuất, nông nghiệp, logistics và dịch vụ. Ngay cả khi giá dầu không giảm mạnh, chỉ riêng việc giảm mức độ bất định về nguồn cung dài hạn cũng đủ để kéo kỳ vọng lạm phát đi xuống.
Với Fed, kỳ vọng lạm phát thấp đồng nghĩa với dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ lớn hơn. Khi áp lực lạm phát giảm, Fed không cần duy trì lập trường thắt chặt trong thời gian dài. Lãi suất điều hành có thể được cắt giảm sớm hơn và tự tin hơn, kéo theo lợi suất trái phiếu giảm.
Trong mô hình định giá tài chính, điều này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi lãi suất phi rủi ro giảm, tỷ lệ chiết khấu áp dụng cho lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp cũng giảm theo, khiến giá trị hiện tại của cổ phiếu tăng lên. Đây là lý do vì sao thị trường chứng khoán thường phản ứng mạnh với những thay đổi nhỏ trong kỳ vọng lãi suất.
Bên cạnh đó, an ninh năng lượng cũng đóng vai trò như một yếu tố giảm phí bảo hiểm rủi ro hệ thống. Việc Mỹ và tây bán cầu ít phụ thuộc hơn vào các nguồn cung dễ tổn thương từ Trung Đông, Nga hay Iran sẽ làm giảm rủi ro địa chính trị gắn với năng lượng. Khi rủi ro vĩ mô giảm, thị trường sẵn sàng chấp nhận mức định giá cao hơn cho tài sản Mỹ.
Những tác động này mang tính cộng hưởng. Năng lượng ổn định giúp cải thiện biên lợi nhuận doanh nghiệp; lạm phát thấp hơn hỗ trợ thu nhập thực tế và tiêu dùng; lãi suất thấp hơn thúc đẩy đầu tư và mở rộng bội số định giá. Các yếu tố này tự củng cố lẫn nhau, tạo ra một vòng phản hồi tích cực cho thị trường chứng khoán Mỹ.
Chính vì vậy, giới đầu tư đang “nín thở” theo dõi diễn biến căng thẳng Mỹ – Venezuela. Không phải vì giá dầu ngày mai sẽ tăng hay giảm, mà vì kỳ vọng về một sự dịch chuyển cấu trúc trong môi trường vĩ mô đang dần hình thành.
Câu chuyện Venezuela không chỉ là một bài toán địa chính trị mà là một biến số kinh tế có khả năng tác động trực tiếp đến lạm phát, chính sách tiền tệ và định giá tài sản của Mỹ. Nếu căng thẳng hiện nay mở đường cho việc khôi phục bền vững sản lượng dầu mỏ của Venezuela dưới ảnh hưởng của Washington, môi trường vĩ mô của Mỹ có thể trở nên thuận lợi hơn đáng kể.
Tuy nhiên, khi thị trường hình thành đồng thuận về kịch bản này, phần lớn lợi ích có thể đã được phản ánh vào giá tài sản.
