Philippines cân nhắc gia hạn lệnh cấm nhập khẩu gạo giá nội địa bật tăng, nông dân hưởng lợi tức thì; trong khi đó doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đối mặt nguy cơ tồn kho và áp lực thanh khoản.
Lệnh tạm ngừng nhập khẩu gạo của Chính phủ Philippines, có thời hạn 60 ngày, hiện đã bước sang tuần thứ tư và đang tạo ra những tác động rõ nét đến thị trường lương thực trong khu vực.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco Tiu Laurel Jr. khẳng định biện pháp tạm dừng này đã giúp giá lúa nội địa phục hồi đáng kể: từ mức khoảng 8 – 10 peso/kg trước khi cấm, giá tại một số vùng sản xuất nay được ghi nhận ở mức xấp xỉ 17 peso/kg. Trên cơ sở diễn biến giá, Manila đang xem xét kiến nghị gia hạn lệnh cấm thêm ít nhất 15 ngày, thậm chí có thể kéo dài tới 30 ngày, nhằm duy trì đà hỗ trợ cho nông dân đang vào vụ thu hoạch rộ trong tháng 9 – 10. Ông Tiu Laurel nhấn mạnh: “Việc gia hạn lệnh cấm sẽ được tính toán thêm dựa trên con số cụ thể”.
Dù tác động ngắn hạn là rõ ràng giá nội địa bật tăng, nông dân có lợi về giá bán tuy nhiên động thái này cũng đặt ra nhiều hệ lụy cho chuỗi cung ứng, doanh nghiệp xuất khẩu và quan hệ thương mại khu vực. Tuyên bố về khả năng kéo dài lệnh cấm đã khiến không ít chuyên gia và doanh nghiệp trong khu vực băn khoăn, bởi theo số liệu được công bố gần đây, sản lượng lúa của Philippines năm 2025 không đạt như kỳ vọng, tạo ra câu hỏi về tính bền vững của nguồn cung nếu biện pháp bảo hộ được kéo dài.
Lợi ích trước mắt, rủi ro dài hạn
Ở khía cạnh ngắn hạn, việc tạm dừng nhập khẩu rõ ràng mang lại lợi ích tức thời cho người trồng lúa: giá nội địa tăng giúp cải thiện thu nhập cho nông dân ngay trong vụ thu hoạch. Nhiều nông hộ và thương lái địa phương ghi nhận diễn biến giá tích cực trong các tuần đầu của lệnh cấm.
Tuy vậy, giới phân tích cảnh báo hệ lụy và rủi ro có thể xuất hiện khi chính sách thay đổi đột ngột. Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cho rằng sau thời gian giá tăng, diễn biến có thể tạm ổn nếu thời tiết thuận lợi. Tuy nhiên, ông Trọng lưu ý yếu tố mưa bão trong mùa thu hoạch có thể làm giảm sản lượng và ảnh hưởng tới chất lượng, buộc chính phủ Philippines phải cân nhắc mở cửa nhập khẩu trở lại để ổn định giá bán lẻ và đảm bảo dự trữ lương thực.
Mặt khác, việc cấm nhập khẩu khiến nhiều hợp đồng quốc tế bị ảnh hưởng, làm dồn ứ hàng tại cảng và kho. Nhiều nhà xuất khẩu ở Đồng bằng sông Cửu Long cho biết họ đang đối mặt với rủi ro tồn kho và áp lực chi phí tài chính do các lô hàng đình trệ, từ đó phát sinh nhu cầu về các chính sách tạm thời như hỗ trợ lưu kho, cơ cấu nợ và tạm hoãn giao hàng cho các hợp đồng bị ảnh hưởng.
Việt Nam chủ động dự trữ, đa dạng thị trường
Tại Việt Nam, phản ứng từ cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp mang tính chủ động. Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) nhấn mạnh tính nhạy cảm của mặt hàng gạo trong bối cảnh an ninh lương thực và kêu gọi các bộ, ngành phối hợp để hỗ trợ doanh nghiệp đối phó rủi ro hợp đồng và dòng tiền. VFA cảnh báo việc đình chỉ nhập khẩu có thể gây gián đoạn chuỗi tiêu thụ và đề nghị xem xét các giải pháp hỗ trợ tạm thời cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Các doanh nghiệp lớn đã có động thái ứng phó. Bà Bùi Thanh Tâm, Chủ tịch Tổng công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood 1), tại một hội nghị chuyên ngành cho biết doanh nghiệp đã chủ động thu mua tạm trữ để hỗ trợ tiêu thụ cho nông dân và duy trì nguồn hàng sẵn sàng xuất khẩu sang các thị trường thay thế. Bà Tâm đánh giá rằng trong lịch sử, Việt Nam đã từng đối mặt với rủi ro khi thị trường lớn giảm nhập khẩu và đã học được bài học chuyển hướng thị trường kịp thời; do vậy nếu Philippines tạm ngừng mua, doanh nghiệp vẫn có thể khai thác các thị trường khác và chuẩn bị lượng hàng dự trữ cho nhu cầu cuối năm, mùa lễ hội và Giáng sinh.
Số liệu sơ bộ hải quan được trích dẫn cho thấy 8 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt gần 6,37 triệu tấn, trị giá hơn 3,26 tỷ USD; Philippines tiếp tục được nêu là thị trường lớn, chiếm tỷ trọng đáng kể trong kim ngạch. Trên cơ sở đó, Vinafood 1 và một số doanh nghiệp xuất khẩu khác đang đẩy mạnh thu mua nội địa, duy trì quan hệ với khách hàng Philippines đồng thời đẩy mạnh tìm kiếm và mở rộng thị trường thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Các chuyên gia khuyến nghị, tình hình vẫn biến động và cần theo dõi sát sao trong những tuần tới khi Manila quyết định có gia hạn lệnh cấm hay không; quyết định này sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới giá cả, luồng xuất khẩu và kế hoạch sản xuất của cả khu vực.
Tiểu Vy / Vietnamfinance.vn
