Theo chuyên gia kinh tế trưởng của VinaCapital, ông Michael Kokalari, khoảng 17 triệu người Việt Nam đang sở hữu tiền điện tử, trong khi giá trị giao dịch hàng năm ước tính đạt hơn 100 tỷ USD, tương đương quy mô của nhiều ngành kinh tế lớn trong nước.
Bùng nổ người dùng trẻ và nền tảng công nghệ
Sự phổ biến của tiền số tại Việt Nam không phải hiện tượng mới nhưng đang tăng trưởng nhanh chóng nhờ nhóm người dùng trẻ. Với độ tuổi trung bình 32, dân số có mức độ tiếp cận internet và điện thoại thông minh cao, Việt Nam trở thành môi trường thuận lợi cho sự lan tỏa của các loại tài sản số.
Các sàn giao dịch quốc tế như Binance, OKX hay Bybit đều ghi nhận lượng truy cập từ Việt Nam thuộc nhóm cao nhất toàn cầu. Một khảo sát của Triple A cho biết, tỷ lệ người Việt sở hữu tiền điện tử lên tới gần 18% dân số, cao hơn đáng kể so với mức trung bình châu Á là 7–8%.
Động lực của làn sóng này phần lớn đến từ mong muốn tìm kiếm kênh đầu tư thay thế trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm giảm, thị trường chứng khoán biến động và giá bất động sản neo cao. Một bộ phận giới trẻ coi việc tham gia thị trường tiền số như cách tiếp cận nhanh đến các xu hướng tài chính toàn cầu.
Ước tính hơn 100 tỷ USD giao dịch tiền số mỗi năm khiến Việt Nam nằm trong nhóm 10 thị trường tiền điện tử lớn nhất thế giới về giá trị. Con số này gần bằng tổng giá trị xuất khẩu của nhiều ngành mũi nhọn như gạo, cà phê hay thủy sản cộng lại.
Ông Michael Kokalari nhấn mạnh: “Khối lượng giao dịch khổng lồ cho thấy mức độ quan tâm và niềm tin của người Việt đối với tài sản số. Tuy nhiên, quy mô này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về quản lý và kiểm soát rủi ro”.
Thực tế, không ít nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường với tâm lý đầu cơ ngắn hạn, dễ bị cuốn vào những biến động mạnh của giá cả. Nhiều vụ việc lừa đảo, đa cấp biến tướng liên quan đến tiền số cũng từng gây thiệt hại lớn, làm dấy lên lo ngại về sự thiếu vắng khung pháp lý.
Cơ hội và thách thức với khung pháp lý
Hiện nay, Việt Nam chưa công nhận tiền số là phương tiện thanh toán hợp pháp. Các hoạt động mua bán, trao đổi tài sản số vẫn tồn tại trong vùng “xám” pháp lý, chủ yếu dưới hình thức đầu tư tự phát trên các sàn quốc tế.
Tuy vậy, Chính phủ đã giao Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu xây dựng đề án tiền kỹ thuật số quốc gia (CBDC) và Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp cũng đang đánh giá tác động của tiền điện tử đối với nền kinh tế. Việc sớm có khung pháp lý sẽ là yếu tố quan trọng nhằm bảo vệ nhà đầu tư, kiểm soát rủi ro rửa tiền, đồng thời tạo điều kiện cho những doanh nghiệp công nghệ tài chính (fintech) khai thác cơ hội từ blockchain.
Các chuyên gia cho rằng, thay vì cấm đoán, Việt Nam có thể hướng tới mô hình quản lý theo cơ chế “sandbox” – thử nghiệm trong phạm vi nhất định để vừa thúc đẩy đổi mới, vừa giám sát rủi ro. Một số quốc gia như Singapore, Hàn Quốc hay Nhật Bản đã đi theo hướng này, qua đó hình thành hệ sinh thái tài sản số minh bạch hơn.
Theo báo cáo của Chainalysis, Việt Nam liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về chỉ số chấp nhận tiền điện tử giai đoạn 2021–2023. Không chỉ giao dịch cá nhân, nhiều dự án blockchain do người Việt sáng lập đã ghi dấu ấn quốc tế, điển hình là Sky Mavis với tựa game Axie Infinity từng đạt vốn hóa hàng tỷ USD.
Cộng đồng lập trình viên và startup blockchain tại Hà Nội, TP.HCM cũng đang phát triển mạnh, thu hút quỹ đầu tư quốc tế. Điều này mở ra khả năng Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu dùng tài sản số, mà còn trở thành trung tâm sản xuất, ứng dụng công nghệ blockchain trong khu vực.
Số lượng người dùng đông đảo, giao dịch hàng trăm tỷ USD cùng hệ sinh thái công nghệ trẻ là nền tảng để Việt Nam tiếp tục giữ vị thế trên bản đồ tiền số toàn cầu. Tuy nhiên, giới quan sát cảnh báo rằng, nếu thiếu hành lang pháp lý phù hợp, những rủi ro từ biến động giá, gian lận và rửa tiền có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định tài chính quốc gia.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn đặt ra là: Làm thế nào để Việt Nam tận dụng được cơ hội từ tiền điện tử mà vẫn bảo vệ được lợi ích của nhà đầu tư và nền kinh tế? Câu trả lời phụ thuộc vào tốc độ và cách thức mà các cơ quan quản lý định hình chính sách trong thời gian tới.
Gia Phúc / Vietnamfinance.vn
