Trong tháng 7, nhiều nhà đầu tư đã mất hàng tỷ USD khi rót vốn vào một số cổ phiếu Trung Quốc niêm yết tại Mỹ, những mã này nhanh chóng sụt giảm mạnh sau giai đoạn được thổi phồng rầm rộ trên mạng xã hội.
Nhà đầu tư nhỏ lẻ thành nạn nhân
7 cổ phiếu vốn hóa nhỏ niêm yết trên sàn Nasdaq là Concorde International, Ostin Technology, Top KingWin, Skyline Builders, Everbright Digital, Park Ha Biological Technology và Pheton Holdings đều mất hơn 80% giá trị chỉ trong vài phiên giao dịch gần đây.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích InvestorLink, cú sụt giảm này đã “thổi bay” khoảng 3,7 tỷ USD vốn hóa thị trường của nhóm cổ phiếu trên. Trước đó, cả 7 mã đều tăng vọt sau khi xuất hiện dày đặc trên các nhóm WhatsApp và các nền tảng mạng xã hội.
Giới phân tích nhận định những biến động trên mang nhiều dấu hiệu của trò lừa đảo “pump-and-dump” (bơm – xả cổ phiếu). Hiện không có bằng chứng nào cho thấy các công ty được nêu tên có liên quan trực tiếp đến biến động bất thường này. Cả bảy doanh nghiệp đều không phản hồi yêu cầu bình luận.
Bẫy bơm – xả, tức thao túng giá bằng cách thổi phồng rồi bán tháo, vốn đã tồn tại hàng thập kỷ trên thị trường Mỹ. Lần gần đây nhất, hiện tượng này bùng phát mạnh vào giai đoạn 2020–2021, khi hàng chục doanh nghiệp Trung Quốc thua lỗ tăng phi mã sau khi IPO rồi nhanh chóng lao dốc.
Tháng trước, FBI cho biết số khiếu nại liên quan đến gian lận “pump-and-dump” đã tăng 300% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhiều nhà đầu tư bị nhắm mục tiêu qua mạng xã hội bởi những kẻ mạo danh công ty môi giới hợp pháp hoặc các nhà phân tích chứng khoán nổi tiếng.
Xu hướng này gắn liền với số lượng kỷ lục các doanh nghiệp Trung Quốc lên sàn Mỹ trong năm 2024, và tiếp tục kéo dài sang năm nay, trong bối cảnh các công ty từ Trung Quốc và Hồng Kông chiếm lĩnh thị trường IPO vốn hóa nhỏ vốn khá trầm lắng của Mỹ.
Theo tài liệu mà Financial Times tiếp cận, nạn nhân của các vụ lừa đảo bao gồm cả nhà đầu tư mới tham gia thị trường lẫn những người có kinh nghiệm.
Bà Tia Castagno, điều hành một công ty huấn luyện quản lý tại London, đã bị lôi kéo vào một nhóm WhatsApp sau khi nhấp vào quảng cáo trên Facebook. Bà cho biết đã mất toàn bộ tiền tiết kiệm khi đầu tư vào Ostin Technology, theo lời khuyên của một công ty đầu tư mà bà tin là hợp pháp.
“Tôi cảm thấy trống rỗng và xấu hổ. Tôi không ngừng hoài nghi về phán đoán của bản thân, nhớ lại cảm giác khi tất cả sụp đổ”, bà Castagno nói.
Ông Ryan Sweetnam, luật sư tại Anh thuộc Cel Solicitors, cho hay ông đã tư vấn cho hơn 100 khách hàng trở thành nạn nhân của các vụ bơm – xả cổ phiếu Trung Quốc trong vài tháng qua.
Cảnh báo nhưng không ngăn chặn
Giới phân tích cho biết các cơ quan quản lý Mỹ đã nhiều lần được cảnh báo về nguy cơ gian lận. Trong 7 tháng qua, gần như mỗi tuần CEO của InvestorLink, ông Matthew Michel, đều gửi email báo cáo hoạt động đáng ngờ trên mạng xã hội liên quan đến các cổ phiếu vốn hóa nhỏ tại Mỹ.
Một công ty giao dịch lớn ở Phố Wall, sử dụng nền tảng của InvestorLink, cũng nhiều lần cảnh báo Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) cũng như Nasdaq về khả năng thao túng cổ phiếu. Tuy nhiên, cả Nasdaq lẫn SEC đều từ chối bình luận.
Đầu tháng 7, InvestorLink đã phát hiện hoạt động trực tuyến bất thường liên quan đến Pheton Holdings, gần ba tuần trước khi cổ phiếu công ty này sụt tới 95% chỉ trong một phiên.
Một nhà đầu tư châu Âu, yêu cầu giấu tên, cho biết đã mất khoản tiền “sáu con số” khi mua Pheton. Người này bị dụ tham gia nhóm WhatsApp sau khi thấy quảng cáo trên Facebook với lời chứng thực từ một chuyên gia truyền hình Mỹ nổi tiếng. “Ban đầu họ còn hỏi tôi có phải robot AI không, như một cách để tạo sự tin cậy. Tôi thực sự sốc khi cổ phiếu sụp đổ, đó là một trải nghiệm nhục nhã”, nhà đầu tư nói.
InvestorLink cũng cảnh báo về Ostin Technology từ ngày 9/6, hai tuần trước khi cổ phiếu này rơi 94% trong một ngày.
Noushin Mirshokraei, một doanh nhân ngành thực phẩm – đồ uống tại Ý, cho biết đã mất 70.000 USD sau khi bị thuyết phục trên WhatsApp rằng Ostin sắp ký thỏa thuận hợp tác với một tập đoàn lớn của Mỹ. “Tất cả thông tin đều do những tài khoản giả cung cấp, chỉ có nạn nhân là thật,” bà nói.
Phía Meta (công ty mẹ của Facebook và WhatsApp) khẳng định không dung túng loại nội dung này, đồng thời cho biết đang đầu tư công nghệ để ngăn chặn, hợp tác với ngân hàng, chính phủ và cơ quan thực thi pháp luật nhằm bảo vệ người dùng.
Phân tích của Michel còn cho thấy những “cụm hoạt động phối hợp” trên Reddit, khi 12 tài khoản đăng bài quảng cáo về Ostin trong vòng hai giờ. Dữ liệu định vị cho thấy ít nhất ba tài khoản có trụ sở tại Nga và Iran, một xu hướng đã xuất hiện trong nhiều vụ bơm – xả khác.
Ngày 17/6, cổ phiếu của Regencell Bioscience — một công ty dược phẩm thảo dược Trung Quốc, báo lỗ 4,4 triệu USD trong năm 2024 — đã tăng tới gần 60.000% kể từ đầu năm, đưa vốn hóa lên 38 tỷ USD, cao hơn cả Jefferies và Walgreens cộng lại. Sau đó, cổ phiếu này giảm 83%. Không có dấu hiệu nào cho thấy Regencell tham gia vào biến động giá, và công ty cũng không phản hồi yêu cầu bình luận.
